فرهنگ نامه اصول فقه ( فارسى ) — الصفحة ٢٤٧
امر ابتدايى
شارع از روى تعبد آن را در حكم علم محسوب نموده است .
نيز ر . ك : امتثال تفصيلى .
فاضل لنكرانى ، محمد ، كفاية الاصول ، ج 4 ، ص 147 .
خويى ، ابو القاسم ، مصباح الاصول ، ج 2 ، ص ( 86 - 84 ) .
خمينى ، مصطفى ، تحريرات فى الاصول ، ج 3 ، ص 131 .
نائينى ، محمد حسين ، فوائد الاصول ، ج 3 ، ص 70 .
امتثال علمى اجمالى
امتثال علمى اجمالى
انجام همه مصاديق محتمل متعلق تكليف معلوم به اجمال امتثال علمى اجمالى ، مقابل امتثال علمى تفصيلى مىباشد و در جايى است كه مكلف ، علم اجمالى به متعلق تكليف دارد و به اجمال از راه انجام تمام محتملات تكليف را امتثال نموده و احتياط مىكند ( در واجبات همه را بهجا مىآورد و در محرمات همه را ترك مىكند ) مانند آنكه مكلف علم اجمالى دارد كه در روز جمعه ، يا نماز ظهر واجب است و يا نماز جمعه ، سپس از راه احتياط ( انجام نماز ظهر و جمعه ) علم اجمالى به انجام « مكلف به » واقعى پيدا مىكند .
در اين موارد ، هرچند مكلف بهطور مشخص و به تفصيل ، علم به مكلف به و امتثال آن ندارد ، اما علم اجمالى دارد كه مكلف به را امتثال كرده است .
انصارى ، مرتضى بن محمد امين ، فرائد الاصول ، ج 1 ، ص 209 .
خويى ، ابو القاسم ، مصباح الاصول ، ج 2 ، ص ( 86 - 84 ) .
مشكينى ، على ، اصطلاحات الاصول ، ص 131 و 72 .
نائينى ، محمد حسين ، فوائد الاصول ، ج 3 ، ص 70 .
امتثال علمى تفصيلى
امتثال علمى تفصيلى
انجام متعلق تكليف معلوم به تفصيل امتثال علمى تفصيلى ، مقابل امتثال علمى اجمالى مىباشد و در جايى است كه مكلف ، علم تفصيلى به متعلق تكليف دارد و همان را در خارج انجام مىدهد ، مانند آنكه مكلف در روز جمعه ، علم پيدا مىكند كه نماز ظهر بهطور مشخص بر او واجب است و هيچگونه ترديد و يا اجمالى نسبت به آن براى او وجود ندارد و سپس همان را در خارج به جاى مىآورد .
نكته اول :
امتثال علمى تفصيلى در موارد ذيل صورت مىگيرد :
1 . مكلف ، به متعلق تكليف قطع ( علم وجدانى ) دارد و آن را انجام داده يا ترك مىنمايد ؛
2 . متعلق تكليف ، از راه امارات ، كه جانشين علم مىشود ، براى مكلف معلوم گرديده و او آن را انجام داده يا ترك مىنمايد .
مورد دوم هرچند موجب علم وجدانى نمىشود ، ولى در حكم علم وجدانى و جانشين آن است .
نكته دوم :
نسبت به الحاق ظن مطلق ، به علم وجدانى ، در زمان انسداد باب علم ، اختلاف وجود دارد :
مرحوم « نايينى » معتقد است : امتثال از راه ظن مطلق بنا بر كشف ، به امتثال علمى تفصيلى ملحق مىشود ؛ اما مرحوم « شيخ انصارى » معتقد است امتثال از راه ظن مطلق ، چه بنا بر كشف و چه بنا بر حكومت ، در رتبه امتثال علمى تفصيلى نيست .
انصارى ، مرتضى بن محمد امين ، فرائد الاصول ، ج 1 ، ص 209 .
نائينى ، محمد حسين ، فوائد الاصول ، ج 3 ، ص 70 .
بروجردى ، حسين ، نهاية الاصول ، ج 2 ، 1 ، ص 431 .
حيدرى ، على نقى ، اصول الاستنباط ، ص 184 .
آخوند خراسانى ، محمد كاظم بن حسين ، كفاية الاصول ، ص 316 .
صدر ، محمد باقر ، بحوث فى علم الاصول ، ج 4 ، ص ( 180 - 179 ) .
مكارم شيرازى ، ناصر ، انوار الاصول ، ج 2 ، ص 288 .
حكيم ، محمد سعيد ، المحكم فى اصول الفقه ، ج 3 ، ص 106 .
سبحانى تبريزى ، جعفر ، المحصول فى علم الاصول ، ج 3 ، ص 100 .
خمينى ، روح اللّه ، تهذيب الاصول ، ج 2 ، ص 55 .
خمينى ، روح اللّه ، انوار الهداية فى التعليقة على الكفاية ، ج 1 ، ص 177 .
خمينى ، مصطفى ، تحريرات فى الاصول ، ج 3 ، ص 126 .
امتثال نهى
امتثال نهى
ترك همه افراد شىء متعلق نهى امتثال نهى ، به انجام ندادن همه افراد و مصاديق طبيعت منهى عنه است ، زيرا طبيعت شىء به وجود فردى از افرادش ، موجود مىگردد ، ولى تنها با ترك همه افراد و مصاديق آن از بين مىرود ؛ بنابراين ، هنگامى كه نهى به طبيعت تعلق گيرد ، امتثال آن ، به ترك همه افراد و مصاديق است ؛ بر خلاف امتثال امر .
مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 1 ، ص ( 108 - 107 ) .
خويى ، ابو القاسم ، محاضرات فى اصول الفقه ، ج 4 ، ص ( 93 - 92 ) .
خمينى ، روح اللّه ، مناهج الوصول الى علم الاصول ، ج 2 ، ص ( 105 - 104 ) .
نائينى ، محمد حسين ، فوائد الاصول ، ج 2 ، 1 ، ص 394 .
امتثال يقينى
امتثال يقينى
ر . ك : امتثال علمى
امر
امر
ر . ك : اوامر
امر ابتدايى
امر ابتدايى
امر به چيزى بدون سابقه امر يا نهى قبلى هرگاه شارع مقدس به مقتضاى مصالح و مفاسد ، ابتدائا به انجام يا ترك عملى امر كند ، به آن ، امر ابتدايى مىگويند .
بيشتر اوامر شارع ، همچون امر به نماز و روزه ، امر ابتدايى است ، كه در مقابل امر بعد حظر و امر بعد امر قرار دارد .