فرهنگ نامه اصول فقه ( فارسى ) — الصفحة ٢٠٧
اصل تخيير
محل نزاع اصوليون و اخبارىها ، خصوص شبهات تحريمى حكمى است و در ساير اقسام نزاعى ندارند ؛ بنابراين ، در شبهات حكمى تحريمى ، اصولىها ، معتقد به جريان برائت و اخبارىها معتقد به جريان احتياط بوده و نسبت به موارد ديگر ، هر دو برائتى هستند .
نكته پنجم :
فرق بين اصالت طهارت و اصالت برائت عبارت است از :
1 . اصالت طهارت فقط در باب طهارت جارى مىشود ، اما اصالت برائت در تمام ابواب فقهى جريان دارد ؛
2 . اصالت طهارت مورد تأييد و قبول تمامى اصوليون و اخبارىها است ، اما برخى منكر اصالت برائت هستند و به همين سبب ، اصالت طهارت در اصول عملى بحث نشده است .
نيز ر . ك : برائت شرعى ؛ برائت عقلى ؛ برائت عقلايى .
آخوند خراسانى ، محمد كاظم بن حسين ، كفاية الاصول ، ص 385 .
اصفهانى ، محمد حسين ، الفصول الغروية فى الاصول الفقهية ، ص 351 .
نائينى ، محمد حسين ، فوائد الاصول ، ج 3 ، ص 325 و 389 و 396 .
مطهرى ، مرتضى ، آشنايى با علوم اسلامى ، ج 3 ، ص 58 .
ميرزاى قمى ، ابو القاسم بن محمد حسن ، قوانين الاصول ، ج 2 ، ص 13 .
مشكينى ، على ، تحرير المعالم ، ص 182 .
انصارى ، مرتضى بن محمد امين ، فرائد الاصول ، ج 1 ، ص 310 .
اصفهانى ، محمد تقى بن عبد الرحيم ، هداية المسترشدين فى شرح معالم الدين ، ص 444 .
عراقى ، ضياء الدين ، منهاج الاصول ، ج 4 ، ص 14 .
طباطبايى قمى ، تقى ، آراؤنا فى اصول الفقه ، ج 1 ، ص 146 .
حكيم ، محمد سعيد ، المحكم فى اصول الفقه ، ج 4 ، ص 11 .
مغنيه ، محمد جواد ، علم اصول الفقه فى ثوبه الجديد ، ص 256 .
سبزوارى ، عبد الاعلى ، تهذيب الاصول ، ج 2 ، ص 144 .
ايروانى ، باقر ، الحلقة الثالثة فى اسلوبها الثانى ، ج 3 ، ص 407 .
شيرازى ، محمد ، الوصول الى كفاية الاصول ، ج 4 ، ص 248 .
مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 2 ، ص 241 .
صدر ، محمد باقر ، بحوث فى علم الاصول ، ج 5 ، ص 23 .
فاضل لنكرانى ، محمد ، سيرى كامل در اصول فقه ، ج 10 ، ص ( 620 - 603 ) .
همان ، ج 11 ، ص ( 425 - 5 ) .
اصل برائت اولى
اصل برائت اولى
ر . ك : اصالت نفى
اصل برائت شرعى
اصل برائت شرعى
ر . ك : برائت شرعى
اصل برائت عقلى
اصل برائت عقلى
ر . ك : برائت عقلى
اصل تخيير
اصل تخيير
حكم به تخيير مكلّف در صورت دوران امر بين ارتكاب يكى از دو محذور اصل تخيير ، يكى از اصول عملى است كه وظيفه عملى مكلف را هنگام شك در « مكلف به » و مقدور نبودن احتياط ، تعيين كرده و به تخيير حكم مىكند ؛ بنابراين ، در جايى كه اصل تكليف محرز بوده و امر بين ارتكاب يكى از دو محذور دائر باشد ، بهگونهاى كه احتياط نيز مقدور نباشد ، اصل تخيير ، مكلف را در ارتكاب هريك از دو محذور ، مخير مىنمايد .
اصل تخيير در دو مورد تحقق مىيابد :
1 . در جايى كه مكلف علم دارد كه الزامى از جانب مولا متوجه او گرديده است ، اما شك دارد كه آيا الزام در فعل است يا ترك ، مانند اينكه مىداند در ظهر جمعه ، تكليفى متوجه او است ، اما شك دارد كه آن تكليف ، وجوب نماز جمعه است يا حرمت آن ؛
2 . در جايى كه دو فعل وجود دارد و مكلف علم دارد يكى از آن دو واجب و ديگرى حرام است ، اما نمىداند وجوب ، به كداميك و حرمت ، به كداميك تعلق گرفته است .
در اين موارد ، بهترين راه ، تخيير است تا مخالفت قطعى لازم نيايد .
نكته اول :
مشهور اصولىها معتقدند اصل تخيير يك اصل عقلى صرف است ، زيرا عقل براى اينكه « ترجيح بلامرجح » لازم نيايد ، در دوران بين محذورين ، حكم به تخيير مىدهد .
بر خلاف مشهور ، عدهاى از اصولىها ، اصل تخيير را از اصول شرعى مىدانند .
نكته دوم :
اصل تخيير ، از نظر ثبوت و اثبات ، نزد اصوليون مورد بحث است ، زيرا بعضى از آنان ، تخيير در مقام ثبوت را محال دانستهاند ، ولى اتفاق دارند كه تخيير در مقام اثبات كه همان عالم استدلال به اخبار تخيير است ثابت مىباشد .
مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 2 ، ص 242 .
مشكينى ، على ، تحرير المعالم ، ص 204 .
جزايرى ، محمد جعفر ، منتهى الدراية فى توضيح الكفاية ، ج 5 ، ص 565 .
مكارم شيرازى ، ناصر ، انوار الاصول ، ج 3 ، ص 115 .
انصارى ، مرتضى بن محمد امين ، فرائد الاصول ، ج 1 ، ص 310 .
صدر ، محمد باقر ، بحوث فى علم الاصول ، ج 5 ، ص ( 165 - 151 ) .
ايروانى ، باقر ، الحلقة الثالثة فى اسلوبها الثانى ، ج 4 ، ص ( 447 - 433 ) .
آخوند خراسانى ، محمد كاظم بن حسين ، كفاية الاصول ، ص 404 .
فاضل لنكرانى ، محمد ، سيرى كامل در اصول فقه ، ج 11 ، ص ( 528 - 509 ) .
فاضل لنكرانى ، محمد ، كفاية الاصول ، ج 4 ، ص 545 .