فرهنگ نامه اصول فقه ( فارسى ) — الصفحة ١٧٢

استصحاب عدم نسخ

نائينى ، محمد حسين ، فوائد الاصول ، ج 3 ، ص 444 .

خمينى ، روح اللّه ، الرسائل ، ج 1 ، ص 156 .

فاضل لنكرانى ، محمد ، كفاية الاصول ، ج 4 ، ص 512 .

فاضل لنكرانى ، محمد ، سيرى كامل در اصول فقه ، ج 14 ، ص 609 .

استصحاب عدم اصلى

استصحاب عدم اصلى

ر . ك : استصحاب عدم ازلى

استصحاب عدم جعل

استصحاب عدم جعل

حكم به استمرار عدم جعل حكم شرعى استصحاب عدم جعل از اقسام استصحاب عدمى است و در مواردى جارى مىشود كه در اصل جعل حكمى شك شود ، مثل : شك در جعل وجوب دعايى خاص ، هنگام رؤيت هلال .

حكيم ، محمد سعيد ، المحكم فى اصول الفقه ، ج 5 ، ص 266 .

روحانى ، محمد ، منتقى الاصول ، ج 6 ، ص ( 76 - 75 ) .

استصحاب عدم مجعول

استصحاب عدم مجعول

حكم به استمرار عدم حكم شرعى استصحاب عدم مجعول از اقسام استصحاب عدمى است و در موارد شك در وجود حكمى شرعى جارى مىشود ؛ به اين معنا كه قبل از ورود شرع ، نسبت به عدم چنين مجعولى يقين وجود داشت ، ازاين‌رو پس از شك نيز حكم به بقاى آن مىشود ، مثل : استصحاب عدم مجعوليت حرمت نماز جمعه در زمان غيبت امام معصوم عليه السّلام .

جعل شرعى يعنى انشاى حكم تكليفى يا وضعى از سوى شارع كه ظرف آن ، عالم اعتبار است ؛ اما مجعول شرعى عبارت است از حكم شرعى ( وضعى يا تكليفى ) كه به موضوعى خاص تعلق مىگيرد .

روحانى ، محمد ، منتقى الاصول ، ج 6 ، ص 79 .

نائينى ، محمد حسين ، اجود التقريرات ، ج 2 ، ص 216 .

حكيم ، محمد سعيد ، المحكم فى اصول الفقه ، ج 5 ، ص 266 .

عراقى ، ضياء الدين ، نهاية الافكار ، ج 3 ، ص 32 .

طباطبايى حكيم ، محمد تقى ، الاصول العامة للفقه المقارن ، ص 473 .

استصحاب عدم محمولى

استصحاب عدم محمولى

استصحاب عدم متعلق به اصل ماهيت يك چيز استصحاب عدم محمولى ، مقابل استصحاب عدم نعتى است و به استصحابى گفته مىشود كه مستصحب آن عدم محمولى مىباشد ، مثل : استصحاب عدم وجود زيد .

توضيح :

عدم ، گاهى به اصل ماهيت چيزى تعلق مىگيرد و برآن ماهيت حمل مىشود ، مثل : « زيد معدوم » و « شريك البارى معدوم » كه عدم ، بر ماهيت زيد و شريك البارى حمل شده است ؛ به استصحابى كه مستصحب آن عدمى « به اين معنا » است ، استصحاب عدم محمولى مىگويند .

گاهى نيز عدم به وصفى از اوصاف ماهيت چيزى كه محل عروض آن وصف است تعلق مىگيرد ، نه به اصل ماهيت آن ، مثل : عدم قيام زيد و يا عدم قرشى بودن زنى معين ، كه در اين دو مورد ، اصل وجود « زيد » يا « زن » مسلّم است ، اما صفت قيام و قرشى بودن از آنها نفى شده است .

نكته اول :

در جايى كه عدم به اصل ماهيت تعلق مىگيرد ، از آن به تعلق عدم به ماهيت ، به نحو « ليس تامه » ، تعبير مىشود ( عدم محمولى ) .

و در جايى كه عدم به وصفى از اوصاف تعلق مىگيرد ، از آن به تعلق عدم به ماهيت ، به نحو « ليس ناقصه » ، تعبير مىشود .

نكته دوم :

در اينكه آيا استصحاب عدم محمولى حجيت دارد يا نه ، بين اصوليون اختلاف است .

نيز ر . ك : عدم محمولى .

ايروانى ، باقر ، الحلقة الثالثة فى اسلوبها الثانى ، ج 4 ، ص 256 .

صدر ، محمد باقر ، دروس فى علم الاصول ، ج 2 ، ص 527 .

خويى ، ابو القاسم ، محاضرات فى اصول الفقه ، ج 5 ، ص 211 .

كوثرانى ، محمود ، الاستصحاب فى الشريعة الاسلامية ، ص 53 .

استصحاب عدم نسخ

استصحاب عدم نسخ

حكم به استمرار عدم نسخ حكم شرعى استصحاب عدم نسخ ، از اقسام استصحاب عدمى است و به استصحابى گفته مىشود كه مستصحب آن ، حكمى از احكام شرعى مىباشد كه درباره نسخ آن ترديد شده است .

بنا بر نظر مشهور اصوليون ، استصحاب عدم نسخ هم در مورد احكام شريعت اسلامى جارى است و هم در مورد احكام شرايع سابق ، هرچند برخى ، نسبت به جريان آن در احكام شرايع سابق اشكالاتى را مطرح نموده‌اند .

نائينى ، محمد حسين ، فوائد الاصول ، ج 3 ، ص 478 .

خويى ، ابو القاسم ، مصباح الاصول ، ج 3 ، ص 146 .

صدر ، محمد باقر ، بحوث فى علم الاصول ، ج 6 ، ص 294 .

صدر ، محمد باقر ، دروس فى علم الاصول ، ج 2 ، ص 512 .

حيدرى ، على نقى ، اصول الاستنباط ، ص 271 .

انصارى ، مرتضى بن محمد امين ، فرائد الاصول ، ج 2 ، ص 595 .

كوثرانى ، محمود ، الاستصحاب فى الشريعة الاسلامية ، ص 66 و 147 .

روحانى ، محمد ، منتقى الاصول ، ج 6 ، ص 77 و 211 .

حكيم ، محمد سعيد ، المحكم فى اصول الفقه ، ج 5 ، ص 273 .

فاضل لنكرانى ، محمد ، سيرى كامل در اصول فقه ، ج 15 ، ص 125 .