فرهنگ نامه اصول فقه ( فارسى ) — الصفحة ١٤٨
اسباب اجمال
است كه مجتهد آن را جهت مشترك ميان اصل و فرع مىداند و به سبب همين اشتراك ، حكم را از اصل به فرع سرايت مىدهد ؛
4 . حكم اصل : حكمى شرعى است كه از راه نص يا اجماع براى اصل يا مقيس عليه ثابت شده است و مجتهد قصد دارد از طريق قياس ، آن را به فرع سرايت دهد .
براى مثال ، اگر نصى به حرمت خمر ( شراب انگور ) به خاطر مسكر بودن آن دلالت نمايد و مجتهد بخواهد از طريق قياس ، حكم فقاع ( آبجو ) يا نبيذ ( شراب حبوبات و ميوهجات ) را مشخص نمايد ، اصل عبارت است از خمر ، فرع عبارت است از فقّاع يا نبيذ ، علت عبارت است از اسكار و حكم اصل عبارت است از حرمت .
زحيلى ، وهبه ، اصول الفقه الاسلامى ، ج 1 ، ص ( 606 - 605 ) .
زحيلى ، وهبه ، الوجيز فى اصول الفقه ، ص 58 .
اصفهانى ، محمد حسين ، الفصول الغروية فى الاصول الفقهية ، ص 382 .
خضرى ، محمد ، اصول الفقه ، ص 338 .
غزالى ، محمد بن محمد ، المستصفى من علم الاصول ( به ضميمه فواتح الرحموت بشرح مسلم الثبوت ) ، ج 2 ، ص 248 .
مكارم شيرازى ، ناصر ، انوار الاصول ، ج 2 ، ص 519 .
بحر العلوم ، محمد ، الاجتهاد اصوله و احكامه ، ص 98 .
ابو زهره ، محمد ، اصول الفقه ، ص ( 213 - 212 ) .
حيدر ، محمد صنقور على ، المعجم الاصولى ، ص 824 .
آمدى ، على بن محمد ، الإحكام فى اصول الأحكام ، ج 2 ، ص 173 .
زهير المالكى ، محمد ابو النور ، اصول الفقه ، ج 4 ، ص 56 .
اركان منجزيت علم اجمالى
اركان منجزيت علم اجمالى
ر . ك : اركان تنجيز علم اجمالى
اركان نسخ
اركان نسخ
عناصر مقوّم نسخ اركان نسخ ، عناصرى است كه قوام نسخ به وجود آنها بستگى دارد و با نبود هريك از آنها ، نسخ تحقق پيدا نمىكند . اين عناصر عبارت است از : ناسخ ؛ منسوخ ؛ منسوخ عنه ؛ ادات نسخ .
زحيلى ، وهبه ، اصول الفقه الاسلامى ، ج 2 ، ص 935 .
ازهديت راوى
ازهديت راوى
فزونى زهد و تقواى راوى ، از اسباب ترجيح دو روايت متعارض زهد ، اخص از ورع و به معناى ترك مشتبهات است و ازهديت راوى به اين معنا است كه يك راوى ، زهد و تقواى بيشترى نسبت به راوى ديگر دارد .
ازهديت راوى از مرجحات غير منصوص است و در صورتى كه در مقام تعارض دو خبر ، معتقد به تعدى از مرجحات منصوص باشيم ، موجب ترجيح خبر است .
مجاهد ، محمد بن على ، مفاتيح الاصول ، ص 689 .
تهانوى ، محمد اعلى بن على ، كشاف اصطلاحات الفنون و العلوم ، ج 1 ، ص 610 .
سجادى ، جعفر ، فرهنگ معارف اسلامى ، ج 2 ، ص 508 .
اساليب نهى
اساليب نهى
شكلهاى متفاوت بيان نهى از طرف شارع اساليب يا صور نهى ، شكلهاى متفاوتى از نهى كردن است كه شارع ، نهى خود را با آنها بيان مىكند .
برخى از اين صور عبارت است از :
1 . نهى با ماده ( ن ، ه ، ى ) مثل : « نهيتكم عن ذلك » يا « ينهى عن الفحشاء » ؛
2 . نهى با صيغه ، مثل : « اياك ان تفعل » ، « لا تترك الصلاة » ، « لا تقربوا مال اليتيم » ؛
3 . نهى در قالب جمله خبرى منفى در مقام انشا ، مثل :
« نمىكنى » و « نمىروى » كه در حقيقت ، به معناى « نبايد انجام دهى » و « نبايد به روى » است ؛
4 . نهى به صورت لفظ تحريم ، مثل : حُرِّمَتْ عَلَيْكُمُ الْمَيْتَةُ وَ الدَّمُ ؛ بر شما مردار و خون حرام گرديده است » ؛ « 1 »
5 . نهى به صورت نفى حليت ، مثل : يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا يَحِلُّ لَكُمْ أَنْ تَرِثُوا النِّساءَ كَرْهاً ؛ اى كسانى كه ايمان آوردهايد ! براى شما حلال نيست كه از زنان با اكراه ارث ببريد » ؛ « 2 »
6 . نهى به صورت امر به ترك ، مثل : وَ ذَرُوا ظاهِرَ الْإِثْمِ وَ باطِنَهُ ؛ و گناه آشكار و پنهان را رها كنيد » ؛ « 3 »
7 . نهى به صورت نفى فعل ، مثل : فَلا عُدْوانَ إِلَّا عَلَى الظَّالِمِينَ ؛ تجاوز جز بر ستمكاران روا نيست » . « 4 »
زحيلى ، وهبه ، الوجيز فى اصول الفقه ، ص ( 215 - 214 ) .
زحيلى ، وهبه ، اصول الفقه الاسلامى ، ج 1 ، ص 233 .
ولايى ، عيسى ، فرهنگ تشريحى اصطلاحات اصول ، ص 359 .
مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 1 ، ص 105 .
اسباب
اسباب
ر . ك : سبب
اسباب اجمال
اسباب اجمال
وسائل عروض ابهام در لفظ يا كلام اسباب اجمال ، امورى است كه باعث ابهام معناى لفظ يا كلام
( 1 ) . مائدة ( 5 ) ، آيه 3 . ( 2 ) . نساء ( 4 ) ، آيه 19 . ( 3 ) . أنعام ( 6 ) ، آيه 120 . ( 4 ) . بقرة ( 2 ) ، آيه 193 .