فرهنگ نامه اصول فقه ( فارسى ) — الصفحة ١٣٦
ادوات استفهام
قطعى گفته مىشود ، مانند : نص كتاب ، خبر متواتر ، اجماع محصل ، ادله عقلى قطعى ( مستقلات عقلى ) و يا ادله ظنى همراه با قرائن قطعى . اين ادله ، به دليل قطع‌آور بودن ، به حكم عقل ، حجت است .
صدر ، محمد باقر ، دروس فى علم الاصول ، ج 1 ، ص 72 .
عزيز برزنجى ، عبد اللطيف عبد اللّه ، التعارض و الترجيح بين الادلة الشرعية ، ج 1 ، ص 101 و 104 و ( 355 - 131 ) .
زحيلى ، وهبه ، الوجيز فى اصول الفقه ، ص 21 .
ادله لبّى
ادله لبّى
دلايل غير لفظى احكام شرعى ادله لبى ، مقابل ادله لفظى مىباشد و مراد از آن ، ادله‌اى است كه از راه غير لفظ ، مكلف را به حكم شرعى مىرساند ؛ به بيان ديگر ، ادله‌اى كه حكم شرعى از آنها استفاده مىشود ، يا از سنخ لفظ است يا غير لفظ ؛ به ادله‌اى كه از سنخ لفظ نباشند ، ولى مكلف را به حكم شرعى برساند ، مانند : اجماع ، دليل عقل ، سيره و . . . ، ادله لبى گفته مىشود .
مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 2 ، ص 100 .
جزايرى ، محمد جعفر ، منتهى الدراية فى توضيح الكفاية ، ج 3 ، ص 523 .
صدر ، محمد باقر ، دروس فى علم الاصول ، ج 1 ، ص 74 .
صدر ، محمد باقر ، بحوث فى علم الاصول ، ج 2 ، ص 150 .
سجادى ، جعفر ، فرهنگ معارف اسلامى ، ج 1 ، ص 125 .
نائينى ، محمد حسين ، فوائد الاصول ، ج 1 ، ص 495 .
ادله لفظى
ادله لفظى
دلايل لفظى احكام شرعى ادله لفظى ، مقابل ادله لبّى است و به ادله‌اى گفته مىشود كه از راه كلام شارع چه الفاظ كتاب و چه سنت مكلف را به حكم شرعى مىرساند ، مانند : خبر ثقه .
صدر ، محمد باقر ، دروس فى علم الاصول ، ج 1 ، ص 74 .
مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 2 ، ص 100 .
جزايرى ، محمد جعفر ، منتهى الدراية فى توضيح الكفاية ، ج 3 ، ص 523 .
نائينى ، محمد حسين ، فوائد الاصول ، ج 1 ، ص 495 .
ادله متعارض
ادله متعارض
دلايل داراى تنافى ذاتى يا عرضى به حسب مدلول ادله متعارض ، به دو يا چند دليل گفته مىشود كه ميان مدلول آنها تنافى است ، مانند دليلى كه مىگويد : « نماز جمعه واجب است » و دليل ديگر كه مىگويد : « نماز جمعه واجب نيست » ؛ در اينجا دو دليل در حكم نماز جمعه باهم تنافى دارند .
تنافى ميان دو يا چند دليل ، گاهى ذاتى است و گاهى عرضى .
تنافى ذاتى يا به خاطر اجتماع نقيضين است ، همانند مثال سابق ، و يا به خاطر اجتماع ضدين مىباشد ، مثل اينكه دليلى مىگويد : « نماز جمعه در عصر غيبت واجب است » و دليل ديگر مىگويد : « نماز جمعه در عصر غيبت حرام است » .
تنافى عرضى به معناى تعارض ميان دو يا چند دليل ، به واسطه دخالت عوامل خارجى است ، مثل اينكه دليلى مىگويد : « در ظهر جمعه نماز جمعه واجب است » . و دليل ديگر مىگويد : « در ظهر جمعه نماز ظهر واجب است » و از نظر عقل انجام دادن هر دو نماز اشكالى ندارد ، ولى در خارج ، اجماع قائم شده است كه در يك زمان بيش از يك نماز واجب نيست .
براى تحقق تعارض ميان دو يا چند دليل وجود شرايط ذيل ضرورى است :
1 . يكى از دو دليل به تنهايى و يا هر دو دليل باهم ، قطعى نباشند ؛
2 . در حجيت هريك از دو « اماره ظنى متعارض » ، ظن فعلى معتبر نباشد ، بلكه يا در حجيت هر دو دليل و يا دست‌كم در حجيت يكى از دو دليل ، ظن شأنى ملاك باشد ؛
3 . هركدام از دو دليل فى نفسه داراى شرايط حجيت باشند ؛
4 . يكى از دو دليل ، حاكم بر دليل ديگر نباشد ؛
5 . يكى از دو دليل ، وارد بر دليل ديگر نباشد ؛
6 . دو دليل متزاحم نباشند ؛
7 . مدلول دو دليل با يكديگر متنافى باشد ، به‌گونه‌اى كه اجتماع مدلول هر دو ، محال باشد .
در اينكه تنافى ميان دو دليل ، در ناحيه مدلول آن است يا در ناحيه دلالت ، بين شيخ انصارى و آخوند خراسانى اختلاف است .
مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 2 ، ص 192 .
آخوند خراسانى ، محمد كاظم بن حسين ، كفاية الاصول ، ص 516 .
رشتى ، حبيب اللّه بن محمد على ، بدائع الافكار ، ص 406 .
عزيز برزنجى ، عبد اللطيف عبد اللّه ، التعارض و الترجيح بين الادلة الشرعية ، ج 1 ، ص 52 .
ادله محرزه
ادله محرزه
ر . ك : ادله
ادله نقلى
ادله نقلى
ر . ك : ادله شرعى
[ ادوات ]
[ ادوات ]
ادوات استثنا
ادوات استثنا
ر . ك : ادوات حصر و استثنا
ادوات استفهام
ادوات استفهام
الفاظ وضع شده براى طلب فهم مطلب ادوات استفهام ، اسباب و الفاظى است كه بر طلب فهم نسبت به