فرهنگ نامه اصول فقه ( فارسى ) — الصفحة ١١٨
اخبار احتياط
احوطيت روايت
احوطيت روايت
ر . ك : موافقت احتياط
اخاله
اخاله
ر . ك : تخريج مناط
اخبار
اخبار
ر . ك : خبر
اخبار
اخبار
ر . ك : اخبار
اخبار
اخبار
حكايت از امر خارجى ، يا كلام حاكى از امر خارجى اخبار ، مقابل انشا و مصدر « باب افعال » به معناى « خبر دادن » است و در اصطلاح اهل لغت گاهى به معناى كلامى است كه بر ثبوت يا عدم ثبوت نسبت در خارج دلالت مىنمايد ؛ به بيان ديگر ، به لفظ مركب تام كه دلالت بر نسبتى در خارج نمايد و قابل تصديق و تكذيب باشد ، « اخبار » گفته مىشود . در اينجا اخبار به معناى قول جازم ، خبر ، حكم و قضيه است .
و گاهى اخبار به معناى القاى چنين كلامى است ؛ يعنى بر فعل متكلم اطلاق مىگردد .
نكته :
اخبار ، در حقيقت ، به معناى حكايت كردن از امرى است كه در عالم واقع ثابت مىباشد و اطلاق آن بر « جمله خبرى » مسامحى است .
خوانسارى ، محمد ، منطق صورى ، ص 67 .
صدر ، محمد باقر ، دروس فى علم الاصول ، ج 1 ، ص 90 .
آخوند خراسانى ، محمد كاظم بن حسين ، كفاية الاصول ، ص 27 .
تهانوى ، محمد اعلى بن على ، كشاف اصطلاحات الفنون و العلوم ، ج 1 ، ص 413 .
حيدر ، محمد صنقور على ، المعجم الاصولى ، ص 297 .
خويى ، ابو القاسم ، محاضرات فى اصول الفقه ، ص 1 .
فاضل لنكرانى ، محمد ، كفاية الاصول ، ج 1 ، ص 66 .
زهير المالكى ، محمد ابو النور ، اصول الفقه ، ج 2 ، ص 63 .
اخبار آحاد
اخبار آحاد
ر . ك : خبر واحد
اخبار احتياط
اخبار احتياط
احاديث مورد استدلال براى اثبات اصل احتياط شرعى اخبار احتياط ، مقابل آيات احتياط مىباشد و آن ، اخبارى است كه براى اثبات اصل احتياط شرعى به آن استدلال شده است . اين اخبار به چند دسته تقسيم مىگردد :
1 . اخبارى كه بر وجوب توقف در هنگام شبهه دلالت مىنمايد ، مانند : « لا تجامعوا في النكاح على الشبهة و قفوا عند الشبهة ؛ از زناشويى شبهه‌ناك اجتناب كنيد و در هنگام شبهه توقف كنيد » . « 1 »
در بعضى از اين اخبار ، علت توقف نيز ذكر شده است ، مثل :
« فان الوقوف عند الشبهات خير من الاقتحام في الهلكات ؛ به درستى كه در هنگام برخورد با امور مشتبه ، توقف نمودن و انجام ندادن بهتر است از انجام دادنى كه باعث هلاكت مىشود » . « 2 »
2 . اخبارى كه بر وجوب احتياط دلالت مىنمايد ، مانند : « عن الرضا عليه السّلام : ان امير المؤمنين عليه السّلام قال لكميل بن زياد : اخوك دينك فاحتط لدينك بما شئت ؛ امام رضا عليه السّلام مىفرمايد : على عليه السّلام به كميل فرمود : برادر تو دين تو است پس در امر دين با احتياط عمل كن » . « 3 »
3 . اخبار تثليث كه از پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و بعضى از ائمه عليهم السّلام روايت شده است ، مانند آنچه كه در ذيل مقبوله عمر بن حنظلة آمده است : « انما الامور ثلاثة : امر بيّن رشده فيتّبع و امر بيّن غيّه فيجتنب و امر مشكل يرد حكمه الى اللّه و رسوله . قال رسول ا . . . صلّى اللّه عليه و آله :
حلال بيّن و حرام بيّن و شبهات بين ذلك فمن ترك الشبهات نجى من المحرمات و من اخذ بالشبهات وقع في المحرمات و هلك من حيث لا يعلم » .
4 . اخبارى كه بر حرمت سخن و عمل بدون علم دلالت دارد .
معتقدان به برائت ، به اين ادله چنين پاسخ داده‌اند كه : در مورد شبهات بدوى ، ادله‌اى ( عقلى و نقلى ) بر اصالت برائت وجود دارد ؛ بنابراين ، اگر مرتكب مشتبهات شويم ، خود را به هلاكت نينداخته‌ايم .
در مورد اخبار احتياط نيز برخى چون « آخوند خراسانى » - در كفايه - گفته‌اند : اگر دليل وجوب احتياط ، كامل باشد ، حكم عقل به « قبح عقاب بلابيان » از كار مىافتد و احتياط واجب مىگردد ، اما سخن اين است كه اخبار دلالت‌كننده بر حليت مشتبهات ، مانند : كل شىء لك حلال » ، معارض با اخبار احتياط و اخص و اظهر از آنها است و چون در مقام تعارض عام با خاص و تعارض ظاهر با اظهر بايد خاص و اظهر را مقدم داشت ، پس شبهات بدوى بعد از جست‌وجو ، به وسيله « اخبار حلّ » از عموم « اخبار احتياط » خارج مىگردند و در اين مورد ، اصل برائت جارى مىگردد ؛ اما در مورد شبهات بدوى قبل از جست‌وجو و نيز شبهات توأم با علم اجمالى ، ما نيز معتقد به وجوب احتياط مىباشيم .
نكته :
از آنجا كه در بحث تعارض ادله ، از اخبار احتياط نيز سخن به ميان مىآيد ، مىتوان آن را اين‌گونه نيز تعريف كرد :
اخبار احتياط كه از اقسام اخبار علاجى مىباشد ، اخبارى است كه در مقام تعارض دو خبر متعادل كه هيچ‌يك بر ديگرى ترجيح ندارند ، به احتياط حكم مىنمايد ، مانند مرفوعة « زرارة » كه در آن امام صادق عليه السّلام مىفرمايد :
( 1 ) . حر عاملى ، محمد بن حسن ، وسائل الشيعة ، ج 14 ، ص 193 . ( 2 ) . همان ، ج 18 ، ص 76 . ( 3 ) . همان ، ج 18 ، ص 123 .