فرهنگ اصطلاحات اصولى ( فارسى ) — الصفحة ٢٣٥

1 - مفهوم حصر

نگو .

مطابق اين آيه شريفه زدن و دشنام دادن بطريق اولى منهى است .

اما مفهوم مخالف آن است كه مفهوم و منطوق در سلب و ايجاب با يكديگر مختلف باشند . براى مثال : « ان جائك زيد فأكرمه » اگر زيد نزد تو آمد اكرامش كن .

لازمهء اين سخن آن است كه در صورت نيامدن وى ، حكم به عدم اكرام مىشود . و اين حكم را اصطلاحا « مفهوم » مىگويند .

بديهى است مفهوم مخالف داراى موارد گوناگونى است از قبيل : مفهوم شرط ، مفهوم وصف ، مفهوم غايت ، مفهوم حصر ، مفهوم عدد و مفهوم لقب .

و اينك هر يك از اين مفاهيم را به ترتيب حروف الفبا بكوتاهى مورد بررسى قرار مىدهيم :

1 - مفهوم حصر

1 - مفهوم حصر

مقصود از حصر معنايى اعمّ از انحصار و استثنا مىباشد زيرا استثنا نيز خود يكى از ادوات حصر به حساب مىآيد . به هر صورت به خاطر تعدّد و اختلاف ادوات حصر ، احكام مربوط به ثبوت و عدم ثبوت مفهوم حصر نيز مختلف مىباشد . براى مثال بعضى از ادوات حصر همچون « الّا وصفيّه » از آن‌جهت كه داخل در مفهوم