فرهنگ اصطلاحات اصولى ( فارسى ) — الصفحة ٢٣٤
مفهوم و منطوق
مفهوم و منطوق
مفهوم و منطوق
منطوق عبارت است از معنايى كه عينا خود لفظ بر آن دلالت مىنمايد ، به طورى كه لفظ منطوق حامل آن مىباشد ، نقطهء مقابل آن مفهوم است يعنى معنايى كه لفظ حامل آن نباشد .
منطوق بر دو گونه است :
منطوق صريح و منطوق غير صريح مقصود از منطوق صريح همان دلالت مطابقى و تضمنى كلام است . ولى منظور از منطوق غير صريح يا دلالت سياقى عبارت است از دلالت التزامى كلام .
علماى اصول مفهوم را نيز به دو قسم تقسيم كردهاند :
1 - مفهوم موافق
2 - مفهوم مخالف
مقصود از مفهوم موافق آن است كه حكمى كه در مفهوم است از لحاظ ايجاب و سلب با منطوق مطابق باشد و افزوده بر آن ، ملاك حكم در مفهوم از ملاك حكم در منطوق اقوى و اولى باشد .
مثال آن مانند فرمودهء خداوند متعال :
« فَلا تَقُلْ لَهُما أُفٍّ » « 1 » : به آنها ( پدر و مادر ) كلمهاى رنجشآور
( 1 ) - سورهء اسراء : آيهء 23 .