فرهنگ اصطلاحات اصولى ( فارسى ) — الصفحة ٢٢٣

مخصّص

مخصّص

مخصّص

هرچيزى كه مانع عموميت عام گرديده و دايرهء شموليت و وسعتش را تحديد و تضييق سازد ، از آن به « مخصص » ياد مىشود .

براى مثال در جملهء « اكرم العلماء إلّا فسّاقهم » استثنايى كه در ذيل آن آمده است ، شمول حكم ( اكرام ) را به دانشمندان عادل محدود ساخته است و اصطلاحا مىگويند عموميّت عام تخصيص خورده است .

مخصّص بر دو گونه است :

1 - مخصّص متّصل

2 - مخصّص منفصل

اقتران عام به مخصّص آن در كلامى كه از سوى گوينده القا شده ، مخصّص متّصل گويند ، مانند : ( اكرم العلماء العدول ) و يا ( اشهد ان لا إله الّا اللّه ) و غير اينها از مواردى كه مربوط به مخصّص متّصل مىباشند .

اما مخصّص منفصل آن است كه به عنوان دليلى جداگانه ، پيش يا پس از عام ذكر مىگردد و همين امر خود قرينه است مبنى بر اينكه ماعداى خاص از عموم مقصود مىباشد .

براى مثال متكلّم بطور كلّى مىگويد : « اكرم العلماء » بديهى است ظهور اين جمله عام است و حكم اكرام همهء