فرهنگ اصطلاحات اصولى ( فارسى ) — الصفحة ١٩٠
قاعدهء فراغ و تجاوز
چند دليل جمع دلالى ممكن باشد با آن اساسا تعارض برداشته مىشود ، آنگاه مىتوان به هر دو دليل تعبد داشت . برخى از موارد جمع كه علماى اصول آنها را يادآور شده‌اند به قرار زير است :
1 - تقدم خاص بر عام .
2 - تقدم نص بر ظاهر .
3 - تقدم اظهر با ظاهر .
4 - در موردى كه يكى از متعارضين داراى قدر متيقن در اراده باشد يا اينكه هر يك از دو دليل داراى قدر متيقّن بوده ليكن خارج از دلالت لفظ باشد .
5 - در جايى كه يكى از عامّين من‌وجه در مرتبه‌اى باشد چنانچه به آن در غير مورد اجتماع اكتفا شود تخصيص اكثر لازم آيد ، در اين صورت اين معنا خود مىتواند قرينه‌اى باشد بر تخصيص عام دوم .
قاعدهء فراغ و تجاوز
قاعدهء فراغ و تجاوز
هرگاه مكلّف نسبت به انجام عملى كه مركب از اجزايى است مبادرت ورزيده ، آنگاه پس از شروع اجزاى بعدى ، نسبت به انجام جزء قبلى شك كند ، در اين‌گونه موارد قاعدهء تجاوز جريان دارد .
ولى اگر نسبت به صحّت و درستى انجام عملى ترديد كند پس از