فرهنگ داروها و واژه نامه هاى دشوار ( يا تحقيق درباره كتاب الأبنية عن حقائق الأدوية لموفق الدين أبو منصور الهروى 365 ه ) ( فارسى ) — الصفحة ٤٥
اهليلج
باديان رومى است از نبطى گرم‌تر است گرم است اندر درجهء دوم ( اغراض ، 611 ) .
به فارسى باديان رومى گويند ( تحفه ) به عربى بزر الرازيانج الرومى و الرازيانج الشامى و حب الحلوه و مكون الحلو و به فارسى باديان رومى و زيرهء رومى نامند . نباتى است بلندتر از ذرعى و ساق آن مربع و باريك و برگ آن باريك و خوش‌بو و گل آن مايل به سفيدى ( مخزن ) . انيسون هو بزر الرازيانج - الرومى و هو الذى يعرفه عامه المغرب بالحبه الحلوه و هو الكمون الحلو ( شرح اسماء ، م 19 ) . كلمهء انيسون يونانى است و محتمل است كه مأخوذ از زبان مصرى قديم باشد و چنين مىنمايد كه منشاء اين گياه در مصر بوده است . هنوز در بعضى لهجه‌هاى ( بمبئى ) نام اين دارو را اروادوس
erva - dos
و در زبان پرتقالى هروادوچه
herva doce
نامند ( مايرهوف ، م 12 ) .
استاد گل گلاب فرق بين انيسون و رازيانه را چنين بيان مىكند : انيسون با دانه‌هاى معطر ولى با دانه‌هاى رازيانه غالبا مخلوط مىشود . دانه‌هاى رازيانه داراى هشت شيار و دانه‌هاى انيسون كه معمولا آن را باديان رومى مىگويند و داراى ده شياراند ( گل - گلاب ، 265 ) انيسون گياهى از تيرهء چتريان كه يك‌ساله است . برگهايش به شكل شبت و گلهايش چترى و ميوه‌اش كوچك است و عطر تندى دارد ، رازيانج شامى ، باديان رومى ( فرهنگ معين ) . نيز ر ك : رازيانج .
اورس
اورس
( ر ك : سرو )
اوز
اوز
( Evvaz )
و بطعم خوش تر جكرى كى در جهانست جكر سيقا بود ان بط بزرك كه بتازى او را اوز خوانند .
الابنيه ( بهم 289 ، زل 222 )
بط و مرغابى ( منتهى الارب ) با تشديد ثانى بر وزن هوز ، نوعى از مرغابى بزرگ باشد و به فتح اول و كسر ثانى و به كسر اول و ثانى هم آمده است . گويند عربى است ( برهان ) . استاد معين در حاشيه مىنويسد : اوز ( عربى ) مرغابى است و جمع آن اوزون به واو و نون است ( شرح قاموس ، 401 ) .
اهليلج
اهليلج
( Ehlilaj , Ahlilaj )
( لا )
Terminalia chebula
( فر )
Myrobalan
اهليلج هليله سه جنست . يكى زرد . . .
دوم هليلهء كابلى . . . سيمين هليلهء سياه است .
الابنيه ( بهم 14 ، زل 13 )
هليلج به لغت رومى هليله را هليتون گويند . . . يك صنف از هليله زردست و اين صنف را نارسيده از درخت باز كنند و صنف دوم آن است كه هليلهء سياه هندى است و اين نوع آن است كه بر درخت رسيده شود آنگاه او را از درخت باز كنند و به هيأت فربه‌وش بود و صنف سيم هليلهء كابلى است