فرهنگ داروها و واژه نامه هاى دشوار ( يا تحقيق درباره كتاب الأبنية عن حقائق الأدوية لموفق الدين أبو منصور الهروى 365 ه ) ( فارسى ) — الصفحة ٣٦
اقحوان
اقاقيا
اقاقيا
( Aq qiy )
( لا )
Succus aca ciae
( فر )
Suc d'acacia
اقاقيا دو جنسست سرخ و سيه . . . و اين هر دو عصارة قرضست . ذكرش كرده آيد اندر باب قاف با قرض بهم .
الابنيه ( بهم 33 ، زل 28 ) .
اقاقيا . . . برومى اقاقيا و درخت او را به لغت تازى قفل گويند . . . و صيادنه را اتفاق است بر آنكه تولد او از درخت قرظ است . . . و گويند اقاقيا صمغ قرظ است كه او را خشك كنند و از او قرصها بسازند ( ترجمهء صيدنه ، ب 15 ) . اقاقيا عصارهء قرظاست ( اغراض ، 612 ) . اقاقيا به لغت يونانى اسم عصارهء قرظ است و او را از ثمر نوعى از مغيلان كه قرظ نامند قبل از رسيدن او افشرده مىگيرند و قبل از جفاف ياقوتى رنگ است و بعد از آن سياه مىشود ( تحفه ، 30 ) . به لغت يونان قرظ است و قرظ ثمر سنط است كه از آن صمغ عربى به عمل مىآيد . . . به فرنگى اكاكيا نامند . ( مخزن ) . اقاقيا عصارهء قرض و قرض بار درخت سنط است كه الشوكة المصريه و الشوكة العربيه و ام عيلان و اغيلان نيز خوانده مىشود ( شرح اسماء ، م 12 و 278 ) . اقاقيا از نظر ديسقوريدوس نام درختى و از نظر مؤلفان اسلامى شيرهء ثمرهء درختى است كه نامش سنط است ( مايرهوف ، م 12 ) . درباره سنط و قرظ كه آن را قرض هم نوشته‌اند ، ر ك : قرظ .
اقحوان
اقحوان
( Oqhow n )
( Aqhaw n )
( لا )
chrysanthemum Parthenium
( فر )
Matricaire et divers
اقحوان كرم و خشكست اندر درجهء دومين و لطيفست . . . و او را ببارسى كافور بوى خوانند و بابونه جنسى است از وى .
الابنيه ( بهم 25 ، زل 22 ) .
هروى در جاى ديگر ( ذيل مادهء بهار ) مىنويسد كه اقحوان همان كافور اسپرم است :
بهار . . . قوت او جون قوت كافور اسپرم است كه اقحوان خوانندش ( بهم 67 ) .
بابونج را گويند . . . و به پارسى بابونه گويند و بابونك هم خوانند و شاخهاى او باريك باشد و گل او سپيد باشد و به دندان كنيزكان خردسال به هيأت مشابهت دارد ( ترجمهء صيدنه ، ب 15 ) . اقحوان نباتى است ويرا شكوفهء سفيدبرگ گويند ( اغراض ، 612 ) . از اسفرمهاست ، نوعى از گاوچشم است . ميان او زرد است و كنارهاى او سپيد است ( ذخيره ، دهخدا ) .
اسم عربى و به يونانى اديبانس و به فارسى بابونه گاوچشم گويند و نوع صغير را بهار نامند . برى و بستانى مىباشد . شاخهاى او باريك و برگش شبيه به برگ گشنيز و رازيانه و گلش زرد و مدور است و در اطراف او برگ‌هاى ريزهء سفيد و از گل بابونه بزرگ‌تر و ثقيل الرايحه با اندك