فرهنگ داروها و واژه نامه هاى دشوار ( يا تحقيق درباره كتاب الأبنية عن حقائق الأدوية لموفق الدين أبو منصور الهروى 365 ه ) ( فارسى ) — الصفحة ٤٦٧
ذات الجنب
هداية المتعلمين چنين تعريف مىكند :
تب دق را صفت كنم . نام دق مشترك است به دو معنى يكى را به يونانى اقطيقوس گويند اعنى ثابت و اين تب دق بود .
بدان ثابت خواندندش كه اين تب متمكّن گشته بود به اندامهاى مفرده . . .
و ديگر نوع ازدق بىتب بوذ و بعضى از پچشكان اين دق را شيخوخة من - المرض گويند اعنى بيمارى پير گشتن و از بهر آن ورا بدين نام خوانند كه حرارت طبيعى اندر تن اين كس ضعيف شود ( هدايه ، 657 - 658 ) . دق ، مأخوذ از تازى ، دقيق و باريك و تب دق تب متصلى كه شخص را مىكاهاند و باريك و لاغر مىكند ( ناظم الاطبا در فرهنگ نفيسى ) .
دمل
دمل
به ورق . . . جون با علك نبطى به كار برند دمل را بپزانذ .
الابنيه ( بهم 55 ، زل 46 )
دمل كصرد ريش ، دملان به كسر جمع ، دمل كسّكر نوعى از ريش يا عامّ است ، دماميل جمع ( منتهى الارب ) .
الدمل كسكر : الحراج و هو عربى . . . ج دماميل ، نادر ( اقرب الموارد ) .
دود
دود
جعده . . . و دود و حب القرع را ببرذ .
الابنيه ( بهم 96 ، زل 80 )
دوده بالضم كرم ، دود و ديدان جمع ( منتهى الارب ) . بر وزن سود به عربى كرم را گويند و جمعش ديدان است چون حوت و حيتان ( بهمنيار ، 96 ) .
ديوموى
ديوموى
عليق . . . ان جيزى را كى اندر ميان ميوهء او بوذ جون ديوموى مانند پنبه از ان پرهيز بايذ كرد كى او نكايتى عظيم كنذ بقصبه و شش .
الابنيه ( بهم 230 ، زل 177 )
ديوموى در لغت نيامده است . استاد بهمنيار مىنويسد : ظاهرا و از روى قياس به معنى كلفت و خشن است ( بهمنيار ، 230 ) .
ذات الجنب
ذات الجنب
بنفشه . . . و شرابش ذات الجنب را سوذ دارذ .
الابنيه ( بهم 67 ، زل 56 )
( به ضم تاى دو نقطه و فتح جيم ) درد و آماس پهلو ، ورم حاد مولم در نواحى صدر ، سينه‌پهلو ( دهخدا ) . نوعى از ورم و درد در نواحى سينه كه به فارسى سينه‌پهلو گويند ( بهمنيار ، 67 ) . اين بيمارى كه بيايد بر پهلو با درد و اندر خليدن و سرفه خشك و تب تيز بوذ . . . و سبب اين بيمارى آماسى بود از خونى صفرايى كه بيايذ بر عضله‌هاى پهلو و بر آن عضلهء بزرگ‌تر كه بر حجاب ريا فرغما است اعنى حجاب الحاجز ( هداية المتعلمين