فرهنگ داروها و واژه نامه هاى دشوار ( يا تحقيق درباره كتاب الأبنية عن حقائق الأدوية لموفق الدين أبو منصور الهروى 365 ه ) ( فارسى ) — الصفحة ٣٥٩
ماهى زهره
( فر )
Epurge
ماهودانه نباتيست وى را بركيست دراز به بالاى انكشت .
الابنيه ( بهم 317 ، زل 249 )
ماهودانه را ماهوبدانه نيز نوشته‌اند چنان كه بيايد : « در معارف اطباء ماهودانه را حبّ الملوك گويند . رازى گويد برگ او دراز بود و درازى برگ او يك انگشت باشد و راست ايستاده بود برگ او و برگهاى او را به ماهى خرد تشبيه كرده‌اند و ميوهء او شبيه غوزهء پنبه بيرون آيد از نبات او . . . و در هريك از ميوه‌هاى او سه دانه باشد و طعم دانه‌هاى او شيرين باشد و به لون سياه بود و او را از انواع يتوعات به اين طعم توان شناخت » ( ترجمهء صيدنه ، ب 114 ) . حب الملوك است و شاه‌دانه نيز گويند ( اغراض 627 ) . اسم فارسى دانهء نباتى است شيردار و حب الملوك نامند و غير حب - السلاطين مسمى به دند است . ساقش قريب به زرعى و به سطبرى انگشتى و برگهاى ساق او دراز شبيه به برگ بادام . . . و گلش زرد و ثمرش در غلافى مخروطى . . . و در جوف آن سه دانه متفرق از هم و هريك را غلافى ديگر و پوست او اغبر مايل به سرخى و باطنش سفيد و شيرين و چرب و بيخ او باريك ( تحفه ، 238 ) . اسم فارسى است بمعنى قائم بالذات يعنى در اسهال به تنهائى بىمعاونت دوائى ديگر كافى است . . .
نباتى است شيردار و آن را اهل مشرق حب الملوك نامند و غير حب السلاطين مسمى به دند است ( مخزن ) . مايرهوف قول صاحب شرح اسماء كه « ماهودانه » را « دند » دانسته رد كرده و نوشته است :
ماهوبدانه لغت فارسى است كه به عربى حب الملوك است و از قديم و در الجزيره و مراكش نيز ماهودانه را حب الملوك گفته‌اند ( مايرهوف ، م 97 ) . ماهودانه ، ماهوبدانه گياهى است يك ساله از تيرهء فرفيون‌ها كه ارتفاعش تا حدود يك متر مىرسد برگهايش نسبتا بزرگ و گلهايش زرد است . شيرابهء شيرى رنگى از ساقه و مقطع برگهاى اين گياه خارج مىشود كه به عنوان مسهل و مقيى تجويز مىگردد ولى چون سمى است مصرفش احتياط بسيار لازم دارد ، حب الملوك ( فرهنگ معين ) .
ماهى اربيان
ماهى اربيان
( ر ك : اربيان )
ماهى زهره
ماهى زهره
( M hi - Zahre )
( لا )
Anamirta paniculata
( فر )
Cocculus , coque du Levant
ماهى زهره كرمست و خشك اندر درجهء سيم اسهال رطوبتهاى غليظ كنذ . . . ماهى را مست كردانذ .
الابنيه ( بهم 327 ، زل 257 )
معرب آن ماهى زهرج است و در ترجمهء صيدنه ذيل همين عنوان چنين آمده است :
ماهى زهرج ، جالينوس ماهى زهره را