فرهنگ داروها و واژه نامه هاى دشوار ( يا تحقيق درباره كتاب الأبنية عن حقائق الأدوية لموفق الدين أبو منصور الهروى 365 ه ) ( فارسى ) — الصفحة ٣٢٤
كزبره
درازتر و باليده‌تر و مايل به زردى . بستانى او به قدر زرعى و برگش مانند شبت و گلش سفيد و بيخش مثل زردك و پختهء او مأكول است و برى او قردمانا است .
مايل به زردى و گلش سفيد مايل به كبودى مىباشد و در ساير صفات مانند بستانى است ( تحفه ، 219 ) . كرويه يقال لها ايضا الكمون الارمينى و يقال لها قرنباد و قريغاد و القردمانا هى الكراويا البرى ( شرح اسماء ، م 195 ) . صاحب شرح اسماء نخست كرويه و سپس كراويا مىنويسد . دومى قطعا صورت سريانى كلمه است و هر دو معرب لغت يونانى
Karo
يا
Keriya
مىباشد . قرنباد بضم اول و دوم واژهء فارسى و بمعنى كروياى برى يا كراوياى جبلى است ( به لاتينى
Lagoecia cuminoides
و به فرانسه
( Cumin batard
كراويه - كرويا - كراوى . . . گونه‌اى زيره كه به نام زيرهء سياه يا زيره سياه كرمانى موسوم و داراى ريشه‌هاى متورم است و در افغانستان و بلوچستان به فراوانى مىرويد . . . كمون رومى . . .
تقده . . . شاه زيره . . . قردمانا ( فرهنگ معين ) .
كزبره
كزبره
( Kozbare )
( لا )
Coriandrum sativum
( فر )
Coriandre
كزبره كشنيزست و او سرد و ترست اندر درجهء اول . . . جلجلان كشنيز خشك بوذ .
الابنيه ( بهم 266 ، زل 202 )
گشنيز را گويند و به تازى كزبره گويند و كسبره نيز گويند . . . و عرب كزبره را تقده نيز گويند و كسبره نيز گويند ( ترجمهء صيدنه ، ب 106 ) . گشنيز است ( اغراض 593 ) . به فارسى گشنيز نامند و برى و بستانى مىباشد . برى را برگ‌ريزه و مايل به زردى و تخمش كوچك‌تر و هر دو عدد بهم ملاصق مىباشد در جميع افعال قويتر از بستانى و زبون‌تر از آن است ( تحفه ، 220 ) . هى النقده و يقال - النعده و المشهور عند العامه من اسمها كسبره بالسين ( شرح اسماء ، م 183 ) .
اين نام مأخوذ از واژهء سريانى
Kust - umb ri
است اما اين لغت در آشورى نيز به صورت
Kusibirru
و در آرامى به صورت
K U sbaret
ديده مىشود و نامهاى تازى و پارسى مأخوذ از همين لفظ اخير است و نام ديگرش در فارسى گشنيز . لغت نقده را دزى نيز ضبط كرده است ( مايرهوف ، م 183 ) . گشنيز در پهلوى گشنيج ، گياهى است از تيرهء چتريان برگهايش شبيه جعفرى و بىكرك مىباشد . جزو سبزيهاى خوراكى است .
گلهايش سفيد مايل به صورتى مىباشد .
داراى بوى نامطبوع است . ميوه گشنيز كه تخم گشنيز ناميده مىشود مقوى معده