فرهنگ داروها و واژه نامه هاى دشوار ( يا تحقيق درباره كتاب الأبنية عن حقائق الأدوية لموفق الدين أبو منصور الهروى 365 ه ) ( فارسى ) — الصفحة ٢٦٥
عرطنيثا
هو نوع من الشيح و هو الذى يسمى مسواك الراعى و باليونانى ابروطنون . . . و العرب تسميه العبيثران ( شرح اسماء ، م 337 ) .
قيصوم معرب لغت يونانى ابروتونون است
Obrotonon
لغت تازى عبيژان بىشك مصحف واژهء يونانى آبروتونون سابق الذكر است ( مايرهوف ، م 337 ) .
عدس
عدس
( Adas )
( لا )
Lens esculenta
( فر )
Lentille
عدس سردست و خشك . . . خونى سود - اى انكيزذ .
الابنيه ( بهم 224 ، زل 172 )
عدس ، اهوازى گويد . . . پارسيان او را نرسك گويند . . عدس دشتى . . . پارسيان سك دشتى گويند ( ترجمهء صيدنه ، ب 86 ) . در منتهى الارب نيز عدس بمعنى نرسك آمده است ( ر ك : دهخدا ذيل لغت عدس ) . عدس نزديك جالينوس اندر سردى و گرمى معتدل است ( اغراض ، 597 ) . به فارسى مرجومك نامند برى او كوچك مايل به تدوير و تلخ است و بستانى پهن و مدور ( تحفه ، 181 ) .
مرجومك مذكور در تحفه لغتى است تركى نه فارسى و شايد اشتباه از كاتب باشد .
عرطنيثا
عرطنيثا
( Artanis )
( لا )
Cyclamen europaeum
Cyclamen ( La racine du cycla -
( فر )
men
عرطنيثا بپارسى اسبريون بوذ و تورم و فلال و بشم و كليمها بذو بشويند و كياى او را اذربوى خوانند .
الابنيه ( بهم 231 ، زل 178 )
هروى در ذيل لغت آذربوى بجاى عر - طنيثا عرطنيفه نوشته است كه دومى ظاهرا مصحف اولى است : اذربوى . . . كياهيست بيخش را عرطنيفه گويند ( زل 28 ، بهم 34 ) . عرطنيثا مزاج را گرم كند و بيشتر بيخ او را استعمال كنند . . . لغت سريانى است و به لغت يونانى او را تيموس گويند و به لغت لطيفيه او را اسفوفيزن گويند ( ترجمهء صيدنه ، ب 86 ) . عرطنيسا [ كذا ، باسين ] اسم سريانى آذربو است ( تحفه ، 187 ) . قد بينا انه اصل احد نوعى اللوف و هى خبز القرود ( شرح اسماء ، م 302 ) . لغت عرطنيثا سريانى محض است كه نام ديگرش بخور مريم است . خبز القرورد نام گياهى است ديگر كه به لاتينى
Dracunculus vulgaris
گفته مىشود و غير از عرطنيثا است و علت اين اشتباه آن است كه خبز القرود را غرغنطيه گفته‌اند كه لغتى است مركب از عربى و اسپانيائى و ظاهرا كاتبان اين واژه را به تصحيف عرطنيثا نوشته‌اند ( مايرهوف ، م 302 ) . نيز ر ك : « آذربوى » و « بخور مريم » .