فرهنگ داروها و واژه نامه هاى دشوار ( يا تحقيق درباره كتاب الأبنية عن حقائق الأدوية لموفق الدين أبو منصور الهروى 365 ه ) ( فارسى ) — الصفحة ٢٣٥
شوكران
در اول سفيد و چون كهن گردد مثل آبنوس سياه گردد و قسمى پرخارتر و ساقش سياه‌رنگ و بسيار بلند مىشود . . . و گلش سفيد و ثمرش مثل غلاف باقلا و لوبيا و دانه‌هاى او پهن . . . و سرخ ( تحفه ، ص 32 ) . صاحب شرح اسماء در ذيل مادهء سنط درباره شوكة المصريه چنين گويد : سنط شجرة عظيمة مشهورة فى ديار مصر و هى احطا بهم التى يحر - قونها و هى الشوكة المصريّه و هى - الشوكة العربيّه و هى ام غيلان و يقال لها ايضا اغيلان ، و ثمره هذه الشجر - القرض و من القرض يتخذ الاقاقيا كما ذكرنا فى باب الالف ، و صمغا هو الصمغ العربى ( شرح اسماء ، م 278 ) . سنط در واقع از درختان مصر يعنى صمغ مصرى :
Le gommier d'Egypte
است كه نام علميش در صدر اين گفتار نوشته شده است . اين درخت بخصوص در درهء نيل ديده مىشود مصريان آن را سنط خوانند و واژهء سنط مأخوذ از واژهء قبطى شونته
s ? onte
است كه در عبرى مبدّل به شيطا
s ? etta
و در عربى مبدّل به سنط بر وزن قند شده است و آنچه صاحب شرح اسماء درباره آن مىگويد صحيح است . ميوه شوكة المصريه يا سنط را امروز نيز قرض مىخوانند و در بازارهاى قاهره به همين نام مىفروشند ( مايرهوف ، م 278 ) .
شوكران
شوكران
( s ? oukaran )
( لا )
Conium moculatum
( فر )
Grande cig U e
شوكران سرد و خشكست قتال و متلف .
الابنيه ( بهم 206 ، زل 162 )
سمى كشنده است . تخمى است كه به - تخم گزر ماند و بعضى گفته‌اند او نوعى است از انواع بيش . مسيح گويد او بيخ خشخاش سياه است كه از عصارهء او افيون حاصل مىشود ( ترجمهء صيدنه ، ب 78 ) .
تخم نباتى است همچون انيسون است يا همچون نانخواه . زهرى است سرد و خشك است . . . و شراب پادزهر اوست ( اغراض ، 634 ) . نباتى است بالزوجت و ساقش پرگره مثل ساق رازيانه و بزرگ‌تر از آن و برگش مثل برگ شبت و گلش سفيد و شبيه به گل شبت و بدبوى . . .
تخمش مثل تخم نانخواه و مايل به سفيدى و بيخش مجوف . . . مخدر و مسكن و منوم و دو درهم او قاتل ( تحفه ، 168 ) . شوكران بر وزن نوكران ، شيكران بر وزن خيزران ، سيكران بر وزن نيكزاد ، مأخوذ از ريشهء سامى سكر
s . k . r .
است كه بسيار قديمى است و به تمام داروهاى مسكر اطلاق مىشود و ازاين‌رو صاحب شرح اسماء العقار اشتباها شوكران را مرادف با بنگ سياه و بنگ سفيد دانسته است