فرهنگ داروها و واژه نامه هاى دشوار ( يا تحقيق درباره كتاب الأبنية عن حقائق الأدوية لموفق الدين أبو منصور الهروى 365 ه ) ( فارسى ) — الصفحة ٢١٦
سوس
گلش زرد و به فارسى شنبليد نامند ( تحفه ، 158 ) . سورنجان قطعا واژه‌ايست فارسى زيرا آن را در آثار نخستين پزشگان عرب و ايرانى مىيابيم نظير ماسرجويه ، رازى ، ابن سينا و ابو منصور موفق .
سورنجان نام دسته‌هاى مختلف از تيرهء سورنجان‌ها است . اصابع هرمس ترجمهء واژهء يونانى هرموداكتيلوس
( hermod - ktylos
است ( مايرهوف ، م 276 ) .
شنبليد يا شنبليله از دسته پيچىها
Viciees
و اين دسته از تيرهء پروانه‌داران
Legumi - neuses
است و حال آنكه سورنجان از دسته سورنجان‌ها
Calochicacees
و اين دسته از تيرهء سوسنىها
Liliees
مىباشد ( ر ك : گل‌گلاب ، ص 250 - 251 و ص 305 - 308 ) . مقصود از بيان اين مطلب آن است كه بعضى از گياه‌شناسان معاصر ايران سورنجان را با شنبليد يا شنبليله از يك تيره و دسته پنداشته‌اند و اين اشتباه است . آخرين نكته آنكه در مآخذى كه مطالب مذكور در فوق را از آنها نقل كرده‌ام همه به قتال بودن نوع سرخ سورنجان اشاره كرده‌اند . هروى در جاى ديگر ( ذيل مادهء بيش ) كه از انواع زهرها سخن مىگويد سورنجان سياه را يكى از آنها مىداند : « و بسبايهء سرخ و سياه و سورنجان سياه و كهن اين‌همه بر مرى و حلق و معده حمله برذ » ( بهم 73 ، زل 60 ) .
سوس
سوس
( S U s )
( لا )
Glycyrrhiza glabra
( فر )
Reglisse
سوس را بيخ معتدلست بحرارت و رطوبه و برودت . . . و عصارتش قوىتر از اصلش .
الابنيه ( بهم 184 ، زل 148 )
سوس مهك . . . و مجوس سجستان يسمونه بوى هيربذان و يبخرونه فى البيوت و اصله بالروميه كلوقرروز . . . طول شجرته ذراعان و ثمر مغلف كالعدس و اصوله كالشمشاد يسميه العرب المنك ( الصيدنه ، ب 72 ) . سوس و يقال عود السوس ديسقوريدس فى الثالثه علو قريا و معناه باليونانيه الحلو . . . و هو شجرة لها اغصان طولها ذراعان عليها ورق نحاسى شبيه به ورق شجر المصطكى . . . انفع ما فى - النبات السوس عصارة اصله و طعم هذه العصارة حلو كحلاوة الاصل مع قبض فيها ( ابن بيطار ، 44 ) . در اصفهان مژه نامند و تركان شيرين بيان گويند . در اكثر بلاد موجود معروف است . . . و بيخ شيرين مايل به تلخى آن مستعمل . . . و گويند مخصوص بصره و نواحى فارس . . .
رب سوس . . . در جميع افعال بهتر از آن ( تحفه 158 ) . سوس اصول هذا النبات معلومة و هى التى تسمى عرق سوس و هى عروق دار هرمز و تطبخ هذه العروق فيخرج ربها و هو رب سوس و هو ايضا