فرهنگ داروها و واژه نامه هاى دشوار ( يا تحقيق درباره كتاب الأبنية عن حقائق الأدوية لموفق الدين أبو منصور الهروى 365 ه ) ( فارسى ) — الصفحة ١٩٧
ساذج
الزيت و زيت انفاق تحت يك عنوان ( زيتون ) بحث شده است من نيز از تمام آنها در همين‌جا بحث مىكنم . پس لازم است كه نخست تعريفى كه هروى از زيت كرده است در اينجا بياورم :
دهن الزيت ، روغن زيت انك از بخته بگيرند گرم و نرمست و زيت انفاق از زيتون تازه بگيرند تمام نارسيده ( الابنيه بهم 139 ، زل 115 ) . در الصيدنه زيتون چنين تعريف شده است : زيتون و ذيت .
ماء الزيتون . . . بالفارسيه آب زيت و زيت الانفاق . . . بالفارسيه . . . زيت خوش . . . و صمغه . . . بالفارسيه و شش زيت و فى - الكتب ان اصطرك هو صمغ الزيتون . . .
زيت الانفاق هو المعمول من الزيتون الغض . . . و الزيت الركابى ما حمل من - الشام على الركاب و هى الابل و هو المعمول من الزيتون النضيج الاسود و هو حاد . . .
و منه نوع يسمونه انفاكين و هو الانفاق و معناه زيت الباكور . . . الاسم رومى لا فارسى ( الصيدنه ، ب 71 ) . زيتون از - غورهء او روغن بگيرند آن را زيت الانفاق گويند يعنى زيتى كه از جهت نفقات كشيده باشند و بيش از آنكه تمام رسيده باشد و آنچه از زيتون تمام رسيده كشند آن را زيت الركابى گويند يعنى اندر كاروانها آرند . . . و روغن زيتون دشتى همچون روغن گل است صداع بازدارد .
صمغ زيتون دشتى اندر دندان گاو اگر نهند سود دارد ( اغراض ، 591 ) . زيتون برى و بستانى مىباشد و بستانى را درخت بزرگتر و برگش آبدارتر و سبز - تر از برى و بعد از چهار سال بار مىدهد و تا هزار سال مىپايد . . . زيت به - فارسى زيتون گويند . . . زيت الانفاق روغن زيتون نارسيده است ( تحفه ، 140 ، 146 ) . زيتون منه برى يطلع فى الجبال و اسم شجرة العثم . . . زيت ، زيت الانفاق هو الذى يعتصر من الزيتون الغض و الزيت الركابى هو الزيت المعلوم و انما سمته العرب كذلك لكونها لا تعلمه الا مجلوبا اليها من الشام على الركاب ( شرح اسماء ، م 130 و 131 ) . ركاب پالان شتر و زيتون برى و عثم ( بر وزن رسم ) كه صاحب اسماء به آن اشاره مىكند به لاتينى
Olea oleaster
است . زيت بر وزن قيد است و انفاق بكسر يا ضم اول معرب واژهء يونانى امفاكيون
Om - phakion
است بمعنى روغن زيتون نارس ( به فرانسه
Omphacine
و به - اصطلاح عام‌تر و رايج‌تر
Hule d'olive
زيره
زيره
( ر ك : كمون )
زيزى
زيزى
( ر ك : بصل )
[ س ]
[ س ]
ساذج
ساذج
( S zaj )
( لا )
Laurus malabathrum
( فر )
Malabathrum
ساذج هندى كرم و خشكست . . . اندر