فرهنگ داروها و واژه نامه هاى دشوار ( يا تحقيق درباره كتاب الأبنية عن حقائق الأدوية لموفق الدين أبو منصور الهروى 365 ه ) ( فارسى ) — الصفحة ١٧٣
رازيانج
كه صمغ درخت حبة الخضرا كه او را راتينج گويند سود دارد و نيز گفته‌اند راتينج صمغ درخت صنوبر است . . . و نيكوتر آن باشد كه بوى او خوش بود و پاكيزه بود و نيك سرخ نبود . . . و جرم او زود شكسته شود ( ترجمهء صيدنه ، ب 59 ) . صاحب تحفه در ذيل لغت رايتاج چنين مىآورد :
« راتياج و راتينج راتيانج است » و آنگاه در ذيل راتيانج چنين گويد : راتيانج صمغ صنوبر است كه به نفسه مثل ساير صموغ منجمد مىگردد و يا به آتش طبخ يافته منعقد شود و ثانى را به يونانى فلفونيا نامند و سيال غير منجمد او زفت رطب است ( تحفه ، 125 ) . راتينج و يقال راطينا هو صمغ الصنوبر الذكر ( شرح اسماء ، م 352 ) . راتينج و راطيناى عربى و راتينهء فارسى مأخوذ از كلمهء يونانى رتينه
Rhetine
يونانى است به معنى صمغ و بخصوص به صمغ درخت صنوبر يا كاج اطلاق مىشود اما پيوسته يونانيان مانند مسلمانان در به كار بردن رتينه كه لفظى است عام تا حدى اشتباه كرده‌اند . صنوبر ذكر شايد همان است كه نام علميش
Pinus orientalis
است ( مايرهوف ، م 325 ) .
رازيانج
رازيانج
( R zi naj )
( لا )
Foeniculum vulgare
( فر )
Fenouil
رازيانج تر كرمست و خشك اندر اخر درجهء اول . . . و بهترش بستانيست . . . و رازيانهء رومى را انيسون گويند . . . و نام وى به سريانى درغادسمو خوانند .
الابنيه ( بهم 165 ، زل 133 )
رازيانج را به لغت رومى مالثرون گويند . . . و به پارسى رازيانه گويند و . . . به سريانى درغ ساموا گويند و جالينوس گويد دشتى را رازيانج جبلى گويند و بعضى از رازيانج آن است كه تخم او به تخم گشنيز ماند و يك نوع از او آنست كه تخم او پهن بود به شكل دانهء انجدان و كاشم ( ترجمهء صيدنه ، ب 59 ) . در هداية المتعلمين فارسى رازيانج يعنى رازيانه كرارا آمده است . صاحب اغراض الطبيه مىنويسد : رازيانج باديان است دشتى و بوستانى ( ص 599 ) .
رازيانج به فارسى باديان گويند ( تحفه 124 ) . معرب رازيانهء فارسى است و نيز به فارسى باديان و به رومى شمار . . .
نامند . . . دو نوع مىباشد بستانى و برى بستانى را مارثون و برى را قومارثون گويند . بهترين آن بستانى آن است ( مخزن ) . هو الذى يسميه اهل مصر - الشمار . . . و اسمه اليونانى مارنثون ( شرح اسماء ، م 351 ) . واژهء شمار مذكور در مخزن و در شرح اسماء هنوز در مصر مصطلح است و ريشهء سامى دارد در آشورى شمرانو
Samranu
و در عبرى شمار بر وزن طلاب و در عربى شمار بر وزن عيار و شمار بر وزن غبار است . اسامى