فرهنگ داروها و واژه نامه هاى دشوار ( يا تحقيق درباره كتاب الأبنية عن حقائق الأدوية لموفق الدين أبو منصور الهروى 365 ه ) ( فارسى ) — الصفحة ١٤٦
خشخاس
كرچك نامند . . . دو نوع مىباشد سفيد و سرخ مايل به بنفشى و دومى قوىتر از سفيد برگ آن شبيه به برگ انجير . . . و ساق آن به قدر دو ذرع . . . و بيخ آن مانندنى مجوف و ثمر آن خاردار و خوشه‌دار . . .
و منبت آن بلاد معتدله در حرارت و رطوبت ( مخزن ) . خروع دندصينى است ( تحفه ) . خروع . . . و الخروع الصينى هو الدند ( شرح اسماء ، م 41 ) . خروع كرچك است
Castor oil plant
( لوى ، م 90 ) . خروع ، كرچك ( زاهدى ، م 847 ) . گل‌گلاب ذيل مادهء كرچك مىنويسد : كرچك يا بيد انجير يك پايه و گلهاى نر و مادهء آن جدا ولى بر روى يك شاخه‌اند . دانه‌هاى آن داراى روغن و مسهل است ( ص 239 ) . دكتر پارسا مىنويسد : به فارسى كرچك و در پاره‌اى از نواحى ايران بيد انجير و به تازى خروع گويند . اين گياه از گياهان بومى هند است اما امروز در تمام كشورهاى مناطق حاره و همچنين در ايران و عراق به عمل مىآيد و ارتفاعش ممكن است به ده متر برسد اما در نواحى معتدل به صورت درختچه مىرويد ( پارسا ، ج 4 ، 107 ) . دربارهء دند : ر ك : همين ماده .
خس
خس
( Xass )
( لا )
Lacuta sativa
( فر )
Laitue cultivee
خس كاهو بوذ و حكيم سريفر كوادت كويذ فاضل‌ترين همه بقولها خسست .
الابنيه ( بهم 127 ، زل 105 )
خس نوعى است از انواع تره‌ها . . . و به پارسى خس را كوك گويند ( ترجمهء صيدنهء ب 50 ) . و آب كوك كه او را به تازى ماء الخس گويند . . . اندر دهان مىدارند ( ذخيره ، دهخدا ) . خس كاهو است ( اغراض ، 601 ) . به فارسى كاهو و به تركى خاص نامند ( تحفه ، دهخدا ) .
كاهوى خوراكى ، برگهائى پهن و آبدار به رنگ سبز روشن و گلهائى به رنگ زرد دارد . از گياهان مفيدى است كه پرورش فرمها و نژادهاى مختلف آن در همه نواحى معمول است . از نظر درمانى داراى اثر نرم‌كننده آرام‌كننده و خواب آور است . ( زرگرى ، ج 2 ، 150 ) .
خشخاس
خشخاس
( Xas ? x s ? )
( لا )
Papaver somni ferum
( فر )
Pavot somni fere
( لا )
Papaver rhoeas
( فر )
Pavot , ponceau
خشخاش سبيذ سرد و ترست و سبيذش سعال را كى از مادهاى كرم بود سوذ دارذ . . . و سياهش مخدرست و بذست سبات ارذ .
الابنيه ( بهم 129 ، زل 108 )
از آن او را عرب خشخاش گويند كه چون او را بجنبانند از او خشخشه به