فرهنگ داروها و واژه نامه هاى دشوار ( يا تحقيق درباره كتاب الأبنية عن حقائق الأدوية لموفق الدين أبو منصور الهروى 365 ه ) ( فارسى ) — الصفحة ٦٣
بطيخ الهندى
ايران فراوان است . از پوست اين درخت صمغى استخراج مىكنند كه سقز يا بطم ناميده مىشود . بن ، بنگ حبة الخضرا نيز ر ك : ضرو .
بطيخ
بطيخ
( Bettix )
( لا )
Cucumis melo
( فر )
Melon
در بطيخ ده خصلتست . ريحانست . و تحيتست . و ميوه است و نان خورشيست كى بذو قناعت افتذ . . . و اين دكر خربزه كى شيرين نباشد تشنكى بنشانذ .
الابنيه ( بهم 44 ، زل 36 )
در ماوراء النهر خربزه گويند ( ترجمهء صيدنه ، ب 26 ) . لغت رومى است و به فارسى خربزه نامند . شيرين او سرد . . . و بهترين او شيرين كم آب نازك بىجرم است و بهترين ناشيرين او مليون است كه خربزهء گرمك نامند ( تحفه ، 50 ) . يعنى خربزه ( اغراض ، 587 ) . نبات مشهور بهذا الاسم فى جميع البلاد العربيه و منه مدور و منه مستطيل و المستطيل منه هو الذى اسمه باليونانى ملوينا و اهل مصر يسمون البطيخ البطيخ الاصغر لانهم يسمون الدلاع البطيخ الاخضر ( شرح اسماء ، م 54 ) .
بطيخ مأخوذ از لغت سريانى فطيحا
fattiha
و آن نيز مشتق از لغت يونانى پپون
pepon
است . مراد از بطيخ مستطيل و بطيخ اصغر ، خربزه و مراد از بطيخ مدور و بطيخ اخضر هندوانه است ( مايرهوف ، م 54 ) . در فرهنگ معين خربزه چنين تعريف شده است : خربزه - خربوزه ، ايرانى ميانه خربوزك . گياهى است از تيرهء كدوييان كه ميوه‌اش درشت و شيرين و آبدار است .
بطيخ الهندى
بطيخ الهندى
( Bettix ol - hendi )
( لا )
Citrullus vulgaris
( فر )
Pasteque
بطيخ الهندى خربزهء هندى سرد و ترست تشنكى بنشانذ و حرارت بكاهذ .
الابنيه ( بهم 46 ، زل 38 )
بطيخ الهندى كه صاحب الابنيه فارسى آن را خربزهء هندى مىنويسد در نسخهء « نم » بطيخ هندى نوشته‌اند . خربزهء هندى را خربزهء هندو و هندويانه هم گفته‌اند و همان است كه امروز هندوانه گوئيم . در ترجمهء صيدنه به خربزهء هندى اشاره شده است : خربزهء هندى را به بغداد بطيخ زقى خوانند . . . ( ترجمهء صيدنه ، ب 26 ) .
هندوانه ، هندويانه ( فارسنامهء ابن بلخى ، دهخدا ) . و آب خربوزهء هندو خوردن و بدان غرغره كردن ( ذخيره ، دهخدا ) .
خربزهء هندى هندوانه را گويند و آن را خربزهء سغدى نيز گفته‌اند و به عربى بطيخ زقى خوانند ( برهان - آنندراج ، دهخدا ) به فارسى هندوانه است و به عربى دلاع و دابوقه نامند ( تحفه ، 50 ) . دلاع ، البطيخ الفلسطينى و يقال له ايضا البطيخ الشامى و البطيخ الهندى و عامه مصر