الذريعة إلى أصول الشريعة — الجزء ١، الصفحة ٢٤

1 - « ترجمهء مصنف » « 1 »

صاحب « أدب المرتضى » چند نسخه از آنرا كه خود ديده ياد كرده وبه تفصيل خصوصيات آنها را ذكر كرده است « 1 » .

بنظر ميرسد كه كاملترين آنها دو نسخه است : يكى نسخهء « شيخ محمد سماوي » كه صاحب « أدب المرتضى » - چنانكه گويد - خود مالك آن شده وداراى 6 جزء است ، وديگرى نسخهء « شيخ حسن بن الشيخ محسن جواهرى » . اين ديوان در سال 1858 در سه مجلد به تحقيق محامى « رشيد الصفار » در مصر به چاپ رسيده است .

در آغاز داراى مقدمه‌يى است از أستاذ « الشيخ محمد رضا الشبيبى » در سيرت شريف مرتضى كه از اشعار خود أو گرفته شده .

وسپس مقدمهء ديگرى از « الدكتور مصطفى جواد » ( مراجع ومترجم أعيان ديوان ) در بارهء مرتضى وديوان ومدفن وخانهء أو .

وبالآخرة مقدمه سومى از محقق ديوان كه در آن مقدمه پس از ترجمهء مبسوط ومحققانه از سيد مرتضى ، نسخه‌هائى از ديوان را كه بر آنها اعتماد نموده معرفى كرده وخصوصيات كار خود را تشريح كرده است .

محقق ديوان ترتيب أصل را كه ظاهرا بر مبناى تاريخ بوده از دست داده وحروف هجاء قوافى را أساس ترتيب قرار داده ولغات اشعار را تفسير نموده است .

محقق ، تنها به درج اشعار ديوان قناعت نكرده ، بلكه اشعار ديگرى را كه بطريق صحيحي نسبت آنها به سيد به ثبوت رسيده مانند اشعار كتابهاى « الشهاب في الشيب والشباب » و « طيف الخيال » خود سيد ، وآنچه در « مناقب » اين شهرآشوب و « كشكول » شيخ بهائى و « أنوار الربيع » ومانند اينها به سيد نسبت داده شده نيز درج كرده است .

37 - « شرح قصيدة السيد الحميري » : اين شرح در سال 1313 ه در ضمن چند رسالهء فارسي وعربى در قاهره به چاپ رسيده است . قصيدة در مدح امام « علي بن أبي طالب » وآغاز آن اين بيت است :

هلا وقفت على المكان المعشب * بين الطويلع فاللوى من كبكب

در اين شرح « سيد » سيره وفضائل ومواقف « على » - عليه السلام - را بيان داشته ، واز لحاظ لغت وأدب مفردات قصيدة را شرح ، ودر ضمن ، بعضي از قضاياى تاريخي وأدبي را نقل كرده است . « سيد » اين شرح را براي فرزند خود نگاشته است . صاحب « أدب المرتضى » گويد :

نسخه‌اى از اين شرح نزد محامى « سيد صادق كمونة » در بغداد است « 2 » .

( 1 ) - ص 154 - 157 . ( 2 ) - ص 158 .