ميراث حديث شيعه — الجزء ١، الصفحة ٤٣٣

نسخه اى كهن از نهج البلاغة

نهج البلاغة هستند . نام برخى از شارحان ديرينه را محقق نستوه محمد تقي دانش پژوه در ديباچه فرمان مالك اشتر آورده است .

شيخ آقا بزرگ در « الذريعة » ( جلد 14 ، ص 111 - 161 ) در عنوان « شرح » ، شروح متعددى از نهج البلاغة را معرفى كرده وعلاوة بر آن شروحى را كه عنوان مستقلى داشته در ذيل عنوان خاص خود ذكر كرده است . 5

سيد عبد العزيز طباطبائى نيز در مجله تراثنا بعضي از شروح نهج البلاغة وشارحين آن را معرفى نموده است .

برشمردن نام تمامى بزرگان علم وأدب ومراكز پژوهشى كه به زبان هاى مختلف نهج البلاغة را ترجمه وشرح كرده ويا پيرامون نهج البلاغة سخن گفته اند ، از قدرت ما خارج است .

افزون بر شروح وترجمه كامل نهج البلاغة ، برخى از دانشمندان به شرح برخى خطب ونامه ها اكتفا نموده اند ؛ براي نمونه عهدنامه مالك اشتر ( همان فرماني كه امام - عليه السلام - هنگام فرمانروائى مصر بدو سپرد واز برجسته ترين اسناد شيعي است كه در آن از سياست وكشوردارى سخن رفته است ) بارها ترجمه شده است . بعضي از دانشمندان نيز آن را براي سلاطين وملوك ترجمه نموده اند ؛ مانند : تحفه سليمانيه از سيد ماجد بن محمد بحراني ( متوفى 1097 كه آن را به نام شاه سليمان صفوى نوشت ) . ونيز أبو الحسن شريف عاملي أصفهاني ( متوفى 1138 ) نصايح الملوك وآداب السلوك را ساخته است . مرحوم دانش پژوه 31 ترجمه وشرح از اين عهدنامه را كه بيشتر آنها براي فرمانروايان صفويه وقاجاريه به نگارش درآمده است ، در ديباچه كتاب فرمان مالك اشتر برشمرده است . 6

چه نيكو گفته است شاعر :

كلام على كلام على * وما قاله المرتضى مرتضى

در اينجا به معرفى نسخه اى نفيس از نهج البلاغة كه در قرن ششم تحرير شده مى پردازيم .

نسخه مورد بحث به شماره 65 / 35 ، در أواخر قرن ششم در زمان حيات كمال الدين

5 . الذريعة ، ج 4 ، ص 144 - 146 ؛ ج 6 ، ص 228 ؛ ج 7 ، ص 187 - 193 و . . . 6 . فرمان مالك اشتر ، ص 38