فهرستگان نسخه هاى خطى ترجمه هاى فارسى قرآن ( فارسى ) — الصفحة ٨
1 . پيشگفتار
ناچار بُوَد كه قرآن را ترجمه باشد به زبانى ديگر تا اهل لغت آن را بدانند و ترهيب ايشان بدان حاصل شود . و از بهر اين معنى بود كه سلمان فارسى از مصطفى - صلى اللَّه عليه و سلم - دستورى خواست تا قرآن به پارسى به قوم خويش نويسد ، وى را دستورى داد . چنين گفته‌اند كه وى قرآن بنبشت و پارسى آن اندر زير آن بنبشت آنگه به آخر آن بنبشت : هذا القرآن الذى انزل على محمد ، اين است قرآن كه فرو فرستيده آمده است بر محمد صلى اللَّه عليه و سلم . « 1 »
در برخى مصادر نيز عنوان شده كه سلمان فقط سورهء فاتحه را به پارسى ترجمه نموده است :
روى ان اهل الفارس كتبوا الى سلمان الفارسى ان يكتب لهم الفاتحة بالفارسية فكتب لهم : « بسم اللَّه الرحمن الرحيم ، بنام يزدان بخشاينده » .
فكانوا يقروؤن ذلك فى الصلاة حتى لانت ألسنتهم . و بعد ما كتب ، عرضه على النبى صلى اللَّه عليه و سلم . « 2 »
جاحظ نيز در بارهء سخنورى موسى بن سيّار اسوارى ( م 255 ق ) مىنويسد :
در مجلس خود كه مشهور بود مىنشست تازيان در سمت راست و ايرانيان در چپ او مىنشستند و او آيه‌اى از كتاب خدا مىخواند و آن را به عربى براى تازيان تفسير مىكرد . سپس به ايرانيان روى مىكرد و تفسير آن را براى ايشان به فارسى مىگفت و كسى در نمىيافت كه به كدام زبان بهتر سخن مىگويد .
و در جاى ديگر مىگويد :
موسى بن سيّار اسوارى تفسير قرآن مىكرد به پارسى . « 3 »
در قرن‌هاى بعدى ترجمه‌هاى متعددى از قرآن كريم انجام گرفت كه از ميان آنها ، ترجمهء تفسير طبرى ، كشف الاسرار ميبدى ، ترجمهء ابوالفتوح رازى ، تفسير گازر ، مواهب عليه مشهور به تفسير حسينى ، ترجمة الخواص زواره‌اى ، منهج الصادقين و خلاصهء آن ، بيشتر از ديگر ترجمه‌ها ، مورد توجه قرار گرفته و در ترجمه‌هاى بعدى تأثيرگذار بودند .
سابقهء پژوهش ترجمه‌هاى فارسى قرآن كريم
تاكنون گام‌هاى مؤثرى در جهت شناسايى و انتشار ترجمه‌هاى فارسى از سوى مؤسسات و محققان صورت گرفته كه موارد مهم آن درج مىگردد .
الف : مؤسساتى كه در امر پژوهش و انتشار ترجمه‌هاى كهن تلاش كرده‌اند عبارتند از :
بنياد فرهنگ ايران ،
آستان قدس رضوى ،
موسسهء فرهنگى شهيد محمد رواقى ،
( 1 ) . تاج التراجم فى تفسير القرآن للاعاجم ، ابو المظفر شاهفور بن طاهر بن محمد اسفراينى ، تصحيح نجيب مايل هروى و على اكبر الهى خراسانى ، تهران ، شركت انتشارات علمى و فرهنگى ، 1375 ش ، ج 1 ، ص 8 ( 2 ) . مناهل العرفان فى علوم القرآن ، عبدالعظيم الزرقانى ، مصر ، دار احياء الكتب العربية ، ج 2 ، ص 55 به نقل از النفحة القدسية تأليف شرنبلانى ؛ دانشنامه قرآن و قرآن پژوهى ، بهاءالدين خرمشاهى ، ج 1 ، ص 554 ( 3 ) . همچنين رجوع شود به : كتابنامهء بزرگ قرآن كريم ، محمد حسن بكايى ، ج 4 ، ص 1534 و لغت‌نامهء دهخدا ، ج 13 ، ص 19251