الله شناسى (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ١٠٤

بحث علّامهء طباطبائى دربارهء آيات سورهء النّجم روايات وارده در رؤيت پيغمبر ، خدا را در معراج

ندارد ؛ بلكه ديده است در حالتى كه در ديدارش خطا نكرده است .

و مراد از إبصار ، ديدار و زيارت رسول اكرم صلّى الله عليه و آله است خداوند را با قلبش نه با جوارح و اعضاء و چشمش . به جهت آنكه مراد از اين إبصار همانست كه خداوند در كلامش : وَ لَقَدْ رَآهُ نَزْلَةً أُخْرى قصد كرده است كه اشاره دارد به مماثلت اين رؤيت و ديدار با رؤيت و ديدار مرتبهء اوّل كه به آن اشاره فرمود در كلامش : ما كَذَبَ الْفُؤادُ ما رَأى * أَ فَتُمارُونَهُ عَلى ما يَرى . اين امر مهمّ را درست بفهم و غفلت مكن ! »

و در ذيل لَقَدْ رَأى مِنْ آياتِ رَبِّهِ الْكُبْرى فرموده‌اند : « مِنْ از براى افادهء معنى « تبعيض » مىباشد . و معنى اين‌چنين مىگردد : من سوگند مىخورم كه پيغمبر بعضى از بزرگترين آيات پروردگارش را ديده است . و با اين ديدار ، مشاهده پروردگارش را با قلبش به اتمام رسانده است . زيرا مشاهدهء خداى تعالى با قلب ، فقط به مشاهدهء آيات او از جهت آنكه آيات او هستند - متحقّق مىگردد . چون آيه از جهت آيتيّتِ خود حكايت نمىكند مگر صاحب آيه را ؛ و به هيچ وجه من الوجوه از خودش چيزى را نشان نمىدهد و حكايت نمىنمايد ، و گرنه از آن جهت آيه نمىباشد .

و امّا مشاهدهء ذات متعالى خداوند بدون توسّط آيه و تخلّل حجاب ، از امور مستحيله است . خداى تعالى مىگويد :

وَ لا يُحِيطُونَ بِهِ عِلْماً . ( آيه 110 ، از سورهء طه )

« و نمىتوانند از جهت گسترش علم و دانش خودشان ، به ذات خداوند احاطه پيدا كنند . » « 1 »

و در « بحث روائى » از جمله آورده‌اند : « در « تفسير قمّى » با إسناد خود

( 1 ) « الميزان فى تفسير القرآن » ج 19 ، ص 32