انوار هدايت (تفسير قرآن كريم) (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٢٠٨

گزارش زمين

مىكنيم آفريده است و اين انسان است كه عظمت خدا را درك نمىتواند ، در حالىكه خداوند جل جلاله به همه چيز علم دارد و همه چيز مخلوق اوست .

« بِأَنَّ رَبَّكَ أَوْحى لَها »

چگونه زمين با وحى خداوند جل جلاله گزارشات خود را بيان مىكند ؟ در جواب اين سؤال مىتوانيم بگوييم كه ممكن است زمين گزارش خود را در سه قسم بيان نمايد .

قسم اول : ممكن است خداوند جل جلاله زمين را بگونه‌ى به نطق بياورد كه مثل انسان صحبت كند . هرچند انسان‌ها فكر مىكنند كه زمين جماد است و به عبارت ديگر زمين متشكل از خاك و سنگ و چوب و فلزات است كه هيچ ادراكى در آن‌ها وجود ندارد ؛ ولى چنين فكرى اشتباه است ؛ ادراك انسان‌ها ضعيف است و نمىتوانند شعور و ادراك زمين را درك كنند . اين موضوع يك قاعده فلسفى هم دارد ( اگر آن قاعده را بيان‌كنم ممكن است تعجب شما در مورد صحبت زمين رفع شود ! ) قرآن مىفرمايد : در روز قيامت پوست‌هاى بدن گنهكاران عليه آن‌ها شهادت مىدهند .

در آيه ديگر مىفرمايد : « وَ قالُوا لِجُلُودِهِمْ لِمَ شَهِدْتُمْ عَلَيْنا » مىگويند چرا عليه ما شهادت مى دهيد ؟ ( مگر شما عضو بدن ما نيستيد ؟ ) اگر ما به جهنم برويم قطعاً شما هم مىسوزيد . « قالُوا أَنْطَقَنَا اللَّهُ الَّذِي أَنْطَقَ كُلَّ شَيْءٍ » « 1 » در جواب مىگويند : ما را خدا به نطق آورد ، آن خدايى كه همه چيز را به نطق مى آورد .

به‌قول شاعر عارف كه مىگويد :

نطق خاك و نطق آب و نطق گِل * هست محسوس حواس اهل دل

( 1 ) - فصلت / آيه 21