معاد شناسى (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ١٦٥

احوالات پس از مرگ همانند حالات مختلف خواب ديدن است

و در حال خواب ديدن يا مسرور است به ديدن مناظر دلفريب و يا مغموم است به مشاهدهء صحنه‌هاى دهشت انگيز ؛ و هر دوى آنها از يك مقوله هستند .

و شاهد بر اين مطلب آنكه در كتاب « معانى الاخبار » با همين سندى كه أخيراً ذكر شد روايت مىكند از امام محمّد تقىّ عليه السّلام كه چون از آن حضرت از حقيقت مرگ سؤال شد ، در پاسخ فرمودند :

احوالات پس از مرگ همانند حالات مختلف خواب ديدن است

احوالات پس از مرگ همانند حالات مختلف خواب ديدن است

مرگ همين خوابى است كه هر شب به سراغ شما مىآيد ؛ با اين اختلاف كه مدّتش طولانى است و انسان در اين خواب بيدار نمىشود مگر روز قيامت . افرادى كه در حال خواب ، خواب مىبينند و در آن حال به أنواع فرح كه به وصف و اندازه نيايد شاد خاطر ميگردند ، يا به انواع دهشتها و وحشتها كه قابل توصيف و تقدير نباشد دچار ميگردند ؛ چگونه است حال سرور و شادمانى آنها يا حال دهشت و اضطراب آنها در خواب ؟ همينطور است مرگ و احوالاتى كه در آن حال بر انسان پيش مىآيد ؛ پس آمادهء مرگ شويد ! « 1 »

اين روايت صريح است بر اينكه خواب و مرگ يكى است ، منتهى مرگ قدرى عميق‌تر است و سنگين‌تر و خواب قدرى سطحىتر است و سبكتر .

پس ميتوان گفت كه مرگ خوابى است سنگين ؛ و خواب مرگى است سبك . « 2 »

( 1 ) همان مصدر ، ص 289 ( 2 ) و بر همين اصل در « مصباح الشّريعة » ( طبع مركز نشر كتاب - طهران ، ژ