افق اعلى (تفسير آياتى از قرآن مجيد) (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٠.٢٩٩

جاهل قاصر

قاعده لطف ، تكليف إنسان را به دين عقلًا واجب دانسته‌اند ولى به نظر من قاعده لطف نا تمام است . و عقل چنين حكمى نمىكند و گرنه جاهل قاصر وجود پيدا نمىكرد .

ولى خداوند آن را بوسيله اين آيه و آيه مباركه : « إِنَّ عَلَيْنا لَلْهُدى » ( الليل : 12 ) بنا براين كه مراد از هدايت ، هدايت تشريعى باشد يا اعم از تكوينى و تشريعى باشد ، نه تكوينى تنها مانند آيه : « قالَ رَبُّنَا الَّذِي أَعْطى كُلَّ شَيْءٍ خَلْقَهُ ثُمَّ هَدى » ( طه : 50 ) « 1 » بر خويشتن لازم فرموده است ولى نه به نحو موجبه كليه كه با وجود قاصرين منافات پيدا كند ؛ بلكه بنحو موجبه جزئيه و مهمله .

و آيه مباركه : « وَ ما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْإِنْسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ » ( الذاريات : 56 ) نيز بر وجوب تشريع احكام دينى و حتى ارسال رسل و انزال كتب دلالت دارد .

ولى ما قبلًا گفتيم كه عبادت جن و إنس علت غايى ثانوى خلقت آنان است .

2 - بعضى از راهها كج و منحرف بوده و به خدا و دين او بر نمىگردد و مردم بايد تحقيق كنند و بر اساس معرفى خدا به راه راست بروند و مسؤليت بدوش مردم است .

3 - خداوند كسى را به اراده جبرى مجبور به پذيرفتن دين نمىكند ، دين گاهى براى بشر كمال آور و مثمر است كه به اختيار و انتخاب و اراده خود آن را بپذيرند و به آن عمل كنند .

يك سؤال مهم

آيا مردمى كه دين حق را بدون تعمّد و لجبازى و تقصير ، به دست نياورده اند روز قيامت معاقب هستند ؟ مىشود از همين آيه معنونه جواب مثبت را به دست آورد ؛ زيرا خداوند اولًا راه راست و راه كج را بيان داشته و ثانياً تعلق مشيئت اضطرارى خود را به هدايت به راه اول نفى فرموده و ارايه آن را به بندگان بر خود لازم نموده است و حتماً خداوند حكيم به وعده

( 1 ) - پروردگار ما كيست كه بهر چيز ( ماهيت ) وجود داده و سپس ( آنها را بسوى كمال لايق آنها ) راهنمايى فرموده است .