رساله سير و سلوك منسوب به بحر العلوم (فارسى) — الصفحة ٩٢

چهارم ، ايمان اكبر :

همانا آنچه در وصف منافقين فرموده كه : و إذا قاموا إلى الصّلوة قاموا كسالى در حقّ اين فرقه است . « 1 » و چون تسليم و انقياد بر روح سرايت نمود و معرفت افعال و اوامر الهيّه اشتداد يافت بنده از اين نفاق خالى مىگردد .

و لازم اين مرتبهء ايمان آنست كه سرايت به جميع أعضا و جوارح كند ، چه بعد از آنكه منشأ ايمان روح باشد كه سلطان بدن است و فرمانفرماى جميع اعضاء و جوارح است ، همه را به كار خود مىدارد و امر بر همه سهل و آسان مىشود ، و همه مطيع و منقاد مىگردند و دقيقه‌اى از دقائق از اطاعت و عبوديّت كوتاهى نمىكنند .

چنانچه در حقّ ايشان است كه :

قَدْ أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَ . الَّذِينَ هُمْ فِي صَلاتِهِمْ خاشِعُونَ . وَ الَّذِينَ هُمْ عَنِ اللَّغْوِ مُعْرِضُونَ . وَ الَّذِينَ هُمْ لِلزَّكاةِ

( 1 ) - حصر مفاد اين آيه دربارهء منافقين به نفاق اكبر بدون دليل است ، چه اگر بر ظاهر آيه و سياق آن اكتفا كنيم آيه منحصر به منافقين به نفاق اصغر خواهد بود ، چون در آيه قبل فرموده است : الَّذِينَ يَتَرَبَّصُونَ بِكُمْ فَإِنْ كانَ لَكُمْ فَتْحٌ مِنَ اللَّهِ قالُوا أَ لَمْ نَكُنْ مَعَكُمْ وَ إِنْ كانَ لِلْكافِرِينَ نَصِيبٌ قالُوا أَ لَمْ نَسْتَحْوِذْ عَلَيْكُمْ وَ نَمْنَعْكُمْ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ تا اينكه مىفرمايد : إِنَّ الْمُنافِقِينَ يُخادِعُونَ اللَّهَ وَ هُوَ خادِعُهُمْ وَ إِذا قامُوا إِلَى الصَّلاةِ قامُوا كُسالى يُراؤُنَ النَّاسَ وَ لا يَذْكُرُونَ اللَّهَ إِلَّا قَلِيلًا . مُذَبْذَبِينَ بَيْنَ ذلِكَ لا إِلى هؤُلاءِ وَ لا إِلى هؤُلاءِ وَ مَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَلَنْ تَجِدَ لَهُ سَبِيلًا . ( سورهء نساء ، آيه 141 - 143 ) . و اگر نظر به جامعيت قرآن كنيم باز نيز اين آيه و نظائر آن راجع به اعمّ از منافقين به نفاق اصغر و منافقين به نفاق اكبر است ، و قصر آن بر خصوص منافقين به نفاق اكبر بىمورد است .