روش جديد اخلاق اسلامى (فارسى) — الصفحة ٦٧

هفتم - اخلاق يونانى

به منظور جلب منفعت است همانند خوردن و آشاميدن و پوشيدن و . . . و يا براى دفع ضرر ، مانند دفاع از نفس و ناموس و آبرو و مال ، و يا مربوط بتصور و تصديق مىباشد مانند تأليف قياس و استدلال ، نوع اول از قوه شهويه و نوع دوم از قوه غضبيه و نوع سوم از قوه نطقيه فكريه صادر مىشود . « 1 »

گويا ذات انسان ازين سه قوه تركيب يافته است كه از اين تركيب افعال خاص نوعى صادر مىشود سعادت انسان در اينست كه هر سه قوه را از افراط و تفريط ( زياده روى و پسمانى ) باز دارد .

اسم قوه‌افراطتفريطحد وسط

قوى شهوى - شره - خمود - عفت

قوى غضبى - تهور - جبن - شجاعت

قوه فكرى - جربزه - بلادت - حكمت

مجموع - ظلم - انظلام - عدالت

اين سه قوه اصول تمام صفات خوب و بد نفاسى مىباشد كه در

( 1 ) - اقسام خالى از تداخل نيست ، مثلًا خوردن دوا مىشود كه دافع ضرر باشد و مىشود كه جالب منفت و همچنان حسد و غيره ، بحث عمده اينست كه قوه فكريه را نبايد جداگانه ذكر نمود چه تفكرات تصور و تصديق غالباً يا براى دفع ضرر است و يا براى جلب منفعت كه ريشه هر دو حب بذات است .