روش جديد اخلاق اسلامى (فارسى) — الصفحة ١٠٧

10 - ملكه شدن صفات

مختلفند .

هانرى دانشمند غربى مىگويد : اخلاق دو قسم است . يكى اخلاقى كه طبيعت آن را براى مصالح عمومى و حفظ هيئت اجتماعى بفشار ايجاب مىكند . ديگر اخلاقى كه نفوس قدسيه بر اثر جاذبه ايكه از بالا مىرسد ايجاد مىكند اولى اخلاق سكونى و دومى اخلاق حركتى است .

البته مزاج يا طينت علت تامه خلق نيست بلكه تربيت مزيل اثر آنست . تربيتى كه بر اساس مشاهدات حسى در حيوانات زبان بسته موثر است تا چه رسد در حق انسان . البته تأثير تربيت گاهى سهل و آسان است و گاهى همراه با مقدارى از دشوارى ، قد افلح من زكيها و قد خاب من دسيها و الذين جاهدوا فينالنهدينهم سبلنا .

بهر حال دانستيم كه صفات اخلاقى دو گونه است : طبيعى و اكتسابى و ملكه شدن . دومى از راه تكرار عمل و اثر آنهاست ملكه شدن اول به مجرد عدم مخالفت عملى با اقتضاى آن است .