متافيزيك از نظر رئاليزم يا معارف اسلامى از نگاه علم وفلسفه (فارسى) — الصفحة ٤٣
امكان ماده و ماديّات
عزيز اسامى آنها بحسب اختلاف اصطلاحات و لغات ذكر ميگردد .
تز / انتىتز / سن‌تز
پوس / اوپوس / كومپوس
تقرير / تكافوء / تأليف
اثبات / نفى / نفى نفى
طباق / اطروحه / تركيب
حكم / ضد حكم / مركب
امكان ماده و ماديّات
امكان ماده و ماديّات
از مطالب گذشته افراد ذهنى محال را كه مرجع همهء آنها بسوى تناقض بود ، با بطلان روش ديالكيك‌تيكى دانستيم ، حالا ميگوئيم :
جميع موجودات مادى با اصل مادة المواد و تمام پديده‌هاى مادى و روحى از مصاديق خارجى ممكن الوجود بوده ، و همهء آنها ممكن است ، آرى از اتم‌هاى كوچك تا كهكشانهاى بزرگ جهان هستى با تمام انديشه‌ها و حالات روحى و خود روح تماما داخل دائرهء امكان بوده ، در وجود و بقاء خود بارادهء واجب الوجود محتاجند احتياجى كه كيفت آن را در بيانات سابق مطالعه فرموديد .
فلاسفهء اسلامى نفس ، روح ، عقول كليه را از ماده و زمان و مكان مجرد دانسته ، و به اين ترتيب ممكنات را مختص بماديّات نمىدانند و دستگاه آفرينش را وسيع‌تر ميدانند و مجردات را جزء آن ميدانند حتى شهاب الدين سهروردى كه در فلسفهء اشراقى ركن مهمى شمرده