عجايب ومطالب (فارسى) — الصفحة ٧٩

59 . مشكلاتى در شكل اول منطق

حل اشكال : در صغرى شرط است كه يك جمله باشد نه بيشتر ، كلمه وحده ، به منزله يك جمله است كه « ليس غيره به حيوان » باشد ، و ممكن است نيز گفته شود صغرى درشكل اول بايد به اتفاق همه منطقيها موجبه باشد ، ولى معناى وحده سالبه است و صغرى مركب از سلب و ايجاب مى گردد .

ضرب فعل . و كل فعل اما ثلاثى و اما رباعى . فضرب اما ثلاثى و اما رباعى .

با صحت صغرى و كبرى ، نتيجه غلط است ، زيرا ضرب ثلاثى است و قابل ترديد نيست .

جواب : كبراى اين شكل فاقد شرط كليت است و موجبه جزئيه است . زيرا معناى آن چنين است : و كل فعل بعضه ثلاثى و بعضه رباعى . و اين جواب در تمام مواردى كه كلمه ( إما ) ذكر مىشود جاريست ( دقت كنيد . )

الضرب فعل من الافعال ، و كل فعل لابد له من زمان و ضعا « 1 »

. فالضرب لابد له من زمان وضعا .

حد وسط در دو مقدمه به دو معنى است و لذا تكرار نشده است ، فعل در صغرى به معناى عرفى و لغوى آن است و در كبرى به معناى ادبى و صرفى آن . و اين مغالطه و جواب آن ، مانند سابق سيال است .

زيد جزئى و كل جزئى كلى . فزيد كلى .

كبرى از اين جهت صحيح است كه مفهوم جزئى بر افراد كثير منطبق

مىشود .

( 1 ) . خلافا لصاحب الكفاية و قد اجتنبنا عن استدلاله على مدعاه فى الاصول