دين و زندگانى (فارسى) — الصفحة ١٣٣

- فصل ششم - تحقيقى در مورد اراده

دوم غريزه ( شوق به منفعت )

گاهى ما در تصور صحيح يك امر دچار اشتباه مىشويم ، گاهى در تصديق به نفع دقت كافى نمىكنيم و جهل ، باعث لغزش ما در عمل مىشود .

گاهى يك كار هم داراى منفعت است و هم داراى مضرت ، و در ترجيح بين آن دو ، به جاى تعقل ، احساسات ما مداخله مىكند ، و به قول معروف در ترجيح ، عمل يا ترك آن مىگوييم سر فداى شكم . جان فداى عورت آن وقت ضرر زيادى را براى نفع اندك قبول مىكنيم .

توضيح اينكه : ممكن است كارى براى تأمين پاره‌اى از غرايز ما مفيد ولى براى پاره ديگر از غرايز يا تكامل صفات انسانى نامطلوب باشد ، مثلا تصرف مال مردم به عنوان غير مشروع ملائم با شهوت ما به مال است ، ولى با وجدان انسانى ما كه با ظلم مخالف است ، مغايرت دارد در ترجيح يكى بر ديگرى ، افراد انسان متفاوت‌اند ، و سر اين تفاوت ، در مراتب تربيت آنان است و حتى گاهى در كدورت و شفافيت روح او .

آيا منافع فرد بر منافع عمومى مقدم است يا برعكس ؟