رساله نكاحيه (كاهش جمعيت ضربه اى سهمگين بر پيكر مسلمين) (فارسى) — الصفحة ٣٣٩
استدلال براى كمى فرزند به قِلَّةُ الْعِيَالِ أَحَدُ الْيَسَارَيْنِ
فراهم گردد و بتوانند نكاح كنند . « 1 »
استدلال براى كمى فرزند به قِلَّةُ الْعِيَالِ أَحَدُ الْيَسَارَيْنِ
استدلال براى كمى فرزند به قِلَّةُ الْعِيَالِ أَحَدُ الْيَسَارَيْنِ مردود مىباشد
ديده شده است كه بعضى از غير مطّلعين براى رجحان كاهش فرزند استدلال كرده‌اند به روايت « نهج البلاغة » : قِلَّةُ الْعِيَالِ أَحَدُ الْيَسَارَيْنِ . « 2 » « كمى افراد نانخور انسان يكى از دو وسيله توانگرى مىباشد . »
و ندانسته‌اند كه : عيال در لغت عرب به معنى فرزند نيست ؛ چه بسا فرزندانى كه نانخور انسان نيستند ، و چه بسا عائله‌اى كه فرزند نمىباشند . عيال به معنى نانخور و در تحت عيلوله و مخارج انسان در آمدن است ؛ مانند خادم و خادمه و شاگردان كسب و غلام و كنيز و ميهمانان وارد بر انسان ، و تكفّل مخارج بسيارى از اقوام و محارم و زوجه و امثالها كه تحت مخارج و عيلوله انسان زيست مىكنند . بنابراين نسبت ميان عيال و اولاد ، نسبت عموم و خصوص مِن وجه مىباشد . و منافات ندارد كه ترغيب به كثرت فرزندان شده باشد ؛ با وجود اين ، توصيه شده باشد كه هر چه انسان بتواند افراد تحت عيلوله خويشتن را تقليل كند يك گونه توانائى و توانگرى را حائز گرديده است . اين از يك ناحيه .
و از ناحيه ديگر ، در جمله أَحَدُ الْيَسَارَيْن ، ترغيبى و تحريضى بدان نيست ؛ بلكه توانگرى براى انسان از دو راه تحصيل مىشود : يكى از راه كسب مال و صرف آن بر عائله كثيره ؛ و ديگرى حصر عائله در قلّت با وجود قلّت مال . هر كدام را ميخواهى انتخاب كن ! هذا أوّلاً .
و ثانياً ايشان توجّه نكرده‌اند به گفتار ديگر مولى الموحّدين أمير المؤمنين عليه السّلام قبل از اين حكمت كه مىفرمايد : تَنْزِلُ الْمَعُونَةُ عَلَى قَدْرِ الْمَئُونَةِ . « 3 »
« كمك و مساعدت آسمانى به مقدار مؤونه زندگى و مخارج لازم فرود
( 1 ) « تفسير بيضاوى » طبع مصر ، دار الكتب العامرة ، ج 2 ، ص 139 و 140 ( 2 ) « نهج البلاغة » طبع دكتر صبحى صالح ، باب حكم ، ص 495 ، حكمت 141 ( 3 ) همين مصدر ، ص 494 ، حكمت 139