در سرزمين تبوك (تفسير سوره توبه) (فارسى) — الصفحة ٥٨
چه گروهى به پيمان خود وفادار بودند ؟
زكات پيوند انسان با اجتماع و ركن مالى و اقتصادى اسلام است .
6 . اگر آنان توبه نمودند و اين دو « ركن » را به‌پا دارند نتيجه اين مىشود كه آنان برادران دينى شما خواهند بود چنان‌كه مىفرمايد : « فَإِخْوانُكُمْ فِى الدِّينِ » .
اسلام در كتاب و سنّت ، روى اخوّت اسلامى تكيه كرده است و مىفرمايد :
« إِنَّمَا المُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ ؛ « 1 »
افراد با ايمان برادر يكديگرند » .
پيامبر گرامى مىفرمايد :
« المؤمنون إِخوة تسعى بذمّتهم أدناهم و هم يد على من سواهم ؛ « 2 »
جامعهء با ايمان برادران يكديگرند و تعهدات هر يك براى ديگران لازم‌الاجراست و همگى يك‌دست در برابر دشمن هستند » .
عوامل مليّت‌ساز ميان جامعه‌شناسان امورى است مانند خون و زبان و آب و خاك . اين عوامل مىتواند ، انسان‌ها را به‌هم پيوند دهد و همه را به صورت ملت واحدى در آورد . هر چند از نظر عقيده و افكار ميان آنان اتّحاد و هماهنگى نباشد .
از نظر قرآن ، عامل مليت‌ساز ، يك چيز است و بس و آن وحدت عقيده است و زيربناى مليت جز اين ، چيز ديگرى نيست و تا زيربنايى در ميان ملتى وجود نداشته باشد عوامل ديگر نمىتواند در ميان بافت‌هاى متضاد ، وحدت و يگانگى پديد آورد و به اصطلاح ملت واحدى بسازد .
درست است كه در جهان امروز روى عناصرى از خون و زبان و آب و خاك تكيه مىكنند و گروه‌هايى را زير يكى از اين چيزها به‌هم پيوند مىدهند ، آيا اين وحدت نوعى وحدت صورى و به‌سان نوار نازكى نيست كه دور گروهى سركش و عصيانگر كشيده شده‌باشد كه با يك خيزش آن‌را پاره مىكنند و چيزى نمىگذرد به علت اختلاف عقيده در دل يك ملت ، انشعاب هايى را پديد مىآورد و به
( 1 ) . حجرات ( 49 ) آيهء 10 . ( 2 ) . تفسيربرهان ، ج 2 ، ص 174 .