قرآن و معارف عقلى (تفسير سوره حديد) (فارسى) — الصفحة ٣١

2 . تسبيح سراسرى موجودات جهان

كمالى و ثبوتى اوست ، هم چنان كه تسبيح او ، پيراسته ساختن او از نقايص و معايب است و توصيف خدا ، با هر صفات سلبى ، تسبيح و تنزيه وى مىباشد ؛ چون در برخى از آيات مورد بحث ، هر دو موضوع با هم وارد شده است ، از اين نظر ، در يك جا به بررسى هر دو بحث ، مىپردازيم و در تقسيم‌بندى آيات از هر قسمى به ذكر يك آيه اكتفا مىكنيم :

الف ) گاهى قرآن تسبيح موجودات را در دايرهء وسيعى بيان كرده و آن را امرى عمومى ، كه همهء موجودات را در بر مىگيرد ، مطرح مىكند و مىفرمايد :

« سَبَّحَ لِلَّهِ ما فِى السَّمواتِ وَالأَرْضِ وَهُوَ العَزِيزُ الحَكِيمُ » ؛ « 1 »

آن چه در آسمان‌ها و زمين است ، خدا را تنزيه مىكند . اوست عزيز و حكيم .

لفظ « ما » بر خلاف تصور برخى ، در عاقل و غيرعاقل به كار مىرود و منظور از آن در اين جا ، تمام موجوداتى است كه در آسمان‌ها و زمين قرار دارند .

به همين مضمون است آيه‌هاى 1 و 24 سورهء حشر ، آيهء 1 سورهء صف ، 1 سورهء جمعه ، 1 سورهء تغابن ، و صريح‌ترين آيه در اين مورد ، آيهء 44 سورهء اسراء است ، چنان كه مىفرمايد :

« تُسَبِّحُ لَهُ السَّمواتُ السَّبْعُ وَالأَرضُ وَمَنْ فِيهِنَّ وَ إِنْ مِنْ شَىءٍ إِلّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ وَلكِنْ لاتَفْقَهُونَ تَسْبِيحَهُمْ إِنَّهُ كانَ حَلِيماً غَفُوراً » ؛

آسمان‌هاى هفت‌گانه و زمين و هر موجود عاقلى كه در آن‌هاست ، خدا را

( 1 ) . . حديد ( 57 ) آيهء 1 .