اصول حكمت اسلامى و ديدگاه هاى فلسفه بشرى (فارسى) — الصفحة ١١٦

گردنهء نخست - قالب پذيرى در حدود دنيوى

منحصر شود و يك گنجشك در دست را بهتر از ده گنجشك بر درخت بپندارد ، عادت تنبلى ، خاموشى و تسليم پذيرى ، نيروى او را به ضعف مىكشاند و او را از رويارويى با مشكلات باز مىدارد و در نتيجه مانع از آن مىشود كه به بلند پروازيهاى مادّى و معنوى خويش دست يابد .

و بر اين اساس امام پرهيزكاران على عليه السلام است كه مىفرمايد : « بندهء خدا به نعمتى دست نمىيابد ، مگر آن كه نعمت ديگرى را از كف نهد . » « 1 »

بدون ترديد آن كه خواهان آيندهء خويش است ناگزير بايد از پاره‌اى لذّات امروز خود چشم بپوشد و خود را براى گذر از اين گردنهء دشوار ، كه همان دوستى دنيا و غفلت از آخرت است ، آماده سازد . اين امر تنها به اشخاص اختصاص ندارد ، بلكه بر امّت نيز باز تابانده مىشود . پس هر امّتى كه با چشم‌پوشى از آينده و بدون تلاش براى رسيدن به پيشرفت مدنى ، توجّه خود را در چارچوب محدودى منحصر سازد ، نَه تنها خيلى زود از كاروان تمدّن باز مىماند ، بلكه اين بىتفاوتى و تسليم پذيرى او را به واپس گرايى مىكشاند و در نتيجه ، دستخوش نابوديش مىسازد .

عقل مىتواند از اين گردنه‌ها بگذرد و قرآن كريم از طريق آيات كريمهء خود كه به آدمى ياد آورى مىكند كه بيهوده آفريده نشده ، بر نور عقل او مىافزايد :

أَفَحَسِبْتُمْ أَنَّمَا خَلَقْنَاكُمْ عَبَثاً . . . « 2 »

« آيا گمان كرده‌ايد كه ما شما را بيهوده آفريديم . . . »

و به ياد او مىآورَد كه براى بقاء و حيات خلق شده است :

وَمَا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا إِلَّا لَعِبٌ وَلَهْوٌ وَلَلدَّارُ الآخِرَةُ خَيْرٌ لِلَّذِينَ يَتَّقُونَ « 3 » .

« زندگى دنيا جز لهو و لعب نيست و هر آينه سراى آخرت براى كسانى كه پرهيز

( 1 ) - نهج البلاغه ، كلمات قصار ، 19 . ( 2 ) - سورهء مؤمنون ، آيهء 115 . ( 3 ) - سورهء انعام ، آيهء 32 .