دعا (معراج مومنين و راه زندگى) (فارسى) — الصفحة ٨٩

گامهاى اساسى در تدبُّر

حديث شريف آمده است :

سخن ما را درست و روشن بيان كنيد .

يعنى بكوشيد كه سخن ما را عميق بفهميد و در حديث ديگرى كه از امام صادق عليه السلام روايت شده است :

داناى كامل ، كسى است كه شأن ، جا و مقام سخنان ما را بداند .

يعنى افقهاى سخن ما را در يابد . پيامبر و ائمّه كه براى ما مجموعه‌اى از دعا به جاگذاشتند ، از برترين درجات بلاغت بهره‌مند بودند ، يعنى بكارگيرى كلمه در جاى ويژهء خود را به بهترين وجه مىدانستند .

گامهاى مشترك ديگر نيز در تدبّر وجود دارند كه اشاره به آنها از اين كتاب فراتراست ، امّا گامى هست كه به تدبّر در دعا اختصاص دارد و آن :

3 - تدبّر در اوقات دعا ، دعا به مناسبتهاى گوناگون تغيير مىكند ، يك جا دعاى روز ، جاى ديگر دعاى شب و در جايى ديگر دعاهاى مناسبتهاى دينى و دعاهاى مربوط به رشد جسم انسان و دعاهاى مرتبط به رشد روح انسان ؛ بلكه بالاتر از اين مىبينيم كه هر روز دعاى ويژه‌اى دارد و ويژه كردن دعايى معيّن براى زمانى معيّن و حالتى بخصوص ، بيهوده نيست .

در اينجا رابطه‌اى محكم در ميان دعاها ، مناسبتها و اوقات ويژهء آن وجود دارد ، آنطور كه اگر وقت يا مناسبت را تغيير بدهيم اين رابطه و نيز لطف و امتياز دعا از دست مىرود ، مثلًا دعاى افتتاح را در اوّل شب از شبهاى رمضان و دعاى ابوحمزهء ثمالى و دعاهاى ديگر را كه مخصوص روز است در سحر مىخوانيم . پس اگر انسان مثلًا دعاى ابو حمزه را در ظهر بخواند از مناجات با خدا ، آنچنانكه اگر اين دعا را در سحر بخواند ، لذّت نمىبرد و بر عكس اگر دعاهاى روز را در آخر شب بخواند . دعاهاى روز مناسب فضايى پر سر و صدا است در حالى كه دعاهاى شب مناسب جوّ آرامش و خشوع است و همينطور در مورد اوقات و مناسبتهاى گوناگون