منطق مقارن (فارسى) — الصفحة ٧٧

چند نكته

گانه ، بعنوان يك نسبت جدا و عليحده به حساب نياورده‌اند .

پس از ذكر اين مقدمه حال به اصل بحث درباره نقيض متبانيان و اعم و اخص من وجه مىپردازيم .

نقيض متبانيان و اعم و اخص من وجه ، گاه تباين كلى است و گاه اعم و اخص من وجه و از اين جهت بناچار بايد قدر مشتركى را بين اين هر دو به عنوان نقيض آنها اتخاذ نمود " و تباين جزئى " قدر مشترك و جامع بين آنهاست .

مثال متبانيان : 1 - بين انسان و بقر تباين كلى است ولى بين دو نقيض آنها يعنى لا انسان و لا بقر ، اعم و اخص من وجه است .

2 - بين موجود و معدوم ، تباين كلى است و بين لا موجود و لا معدوم نيز تباين كلى است . و جامع بين اين هر دو نقيض - تباين جزئى - است .

مثال اعم و اخص من وجه : 1 - بين انسان و سفيد ، اعم و اخص من وجه است و بين نقيض آنها ، لا انسان و ناسفيد نيز اعم و اخص من وجه است .

2 - بين حيوان و لا انسان اعم و اخص من وجه است ولى بين دو نقيض آنها يعنى لا حيوان و انسان ، تباين كلى است و جامع بين اين هر دو نيز ، تباين جزئى است .

چند نكته

چند نكته

1 - در گذشته گفتيم : هر مفهومى كه فرض صدق آن بر افراد زياد غير ممكن باشد ، جزئى ناميده مىشود . اما بايد دانست كه جزئى معنى ديگرى نيز دارد و آن عبارت است از هر مفهومى كه از مفهوم ديگر اخص باشد . هرچند در حد خود كلى بوده و داراى افراد فراوان باشد . مانند مفهوم انسان نسبت به حيوان .

جزئى را به معنى اول " حقيقى " و به معنى دوم " اضافى " گويند .

پيداست كه جزئى به معنى دوم ، از جزئى به معنى اول اعم است ، زيرا هر جزئى حقيقى بالاخره در تحت مفهوم ديگرى داخل بوده و اخص از آن