رساله توضيح المسائل (پانزدهم 1389ش) (فارسى) — الصفحة ١٦

احكام تقليد

مسأله 4 - مجتهد و اعلم را از سه راه مىتوان شناخت :

اوّل : خود انسان اهل علم باشد و بتواند مجتهد و اعلم را بشناسد .

دوّم : يك نفر عالم ثقه كه مىتواند مجتهد و اعلم را تشخيص دهد مجتهد بودن يا اعلم بودن كسى را تصديق كند .

سوّم : عدّه‌اى از اهل علم كه مىتوانند مجتهد و اعلم را تشخيص دهند و از گفتهء آنان اطمينان پيدا مىشود ، مجتهد و اعلم بودن كسى را تصديق كنند .

مسأله 5 - در صورتى كه شناخت اعلم مشكل باشد ، يا آنكه اهل تشخيص در شناخت اعلم اختلاف داشته باشند اعلم بودن شرط نيست ، و اگر چند نفر در نظر او اعلم از ديگران و با يكديگر مساوى باشند ، از هر كدام كه بخواهد مىتواند تقليد كند ، بلكه مىتواند در بعضى مسائل از كسى و در بعضى ديگر از ديگرى تقليد نمايد .

مسأله 6 - به دست آوردن فتواى مجتهد سه راه دارد :

اوّل : شنيدن از خود مجتهد .

دوّم : شنيدن از كسى كه مورد اطمينان است .

سوّم : ديدن در رسالهء مجتهد .

مسأله 7 - تا انسان اطمينان نكند كه فتواى مجتهد عوض شده است مىتواند به آنچه در رساله نوشته شده عمل نمايد ، و اگر احتمال دهد كه فتواى او عوض شده جستجو لازم نيست .

مسأله 8 - اگر مجتهد اعلم در مسأله‌اى فتوى دهد مقلّد آن مجتهد نمىتواند در آن مسأله به فتواى مجتهد ديگر عمل كند ، ولى اگر فتوى ندهد و بفرمايد احتياط آن است كه فلان طور عمل شود ، مقلّد بايد يا به اين احتياط كه احتياط واجبش مىگويند عمل كند ، يا به فتواى مجتهدى كه علم او از مجتهد اعلم كمتر و از مجتهدهاى ديگر بيشتر است عمل نمايد ، و همچنين است اگر مجتهد اعلم بفرمايد مسأله محل تأمّل يا محل اشكال است .

مسأله 9 - اگر مجتهد اعلم بعد از آنكه در مسأله‌اى فتوى داده احتياط كند ، مقلّد او نمىتواند در آن مسأله به فتواى مجتهد ديگر رفتار كند ، بلكه بايد يا به فتوى عمل كند ، يا به احتياط بعد از فتوى كه آن را احتياط مستحبّ مىگويند .

مسأله 10 - انسان بايد از مجتهد زنده تقليد كند و اگر مجتهدى كه انسان از او تقليد مىكند از دنيا