كاوشى نو در اخلاق اسلامى وشئون حكمت عملى (فارسى) — الصفحة ٨٤

تكمله

مى آيد كه اعمال پاك يا پلشت در سعادت يا بدبختى فرزندان و حتّى ملّت وجامعه تاثير دارد ، و نبايد چنين تصور كرد كه اين با عدالت ناهمسو است ، چه ، قرآن مى فرمايد :

( و لا تزر وازرةوزر اخري . ) 73

و كسى بار گناه ديگرى را بر دوش نمى كشد .

زيرا اين آثار وضعى ، چونان آتش است و هر كه آن را برفروزد ، خويش را به آتش كشيده است . چنان كه اطرافيان خود را نيز خوراك آتش مىكند ، اگر چه در ميان آنها كودكى خُرد و بى گناه نيز درخواب باشد . آرى ، بردوش او ، دو بار خواهد بود ؛ بار سوختن خويشتن و بار سوختن ديگران . انسان بى گناهى كه به آتش ديگرى بسوزد پاداش مصيبتى را دريافت كرده است بدون آنكه كارى كرده باشد ، و امّا اين سخن پروردگار : ( و لاتزرو وازرةوزر اخري . ) به آخرت مربوط است و با سخن ما پيوندى ندارد .

ما نخست آيات و رواياتى را بيان مى كنيم كه بر تجسّم عمل به مفهوم اوّل دلالت دارد و در پى آن ، آيات و رواياتى را مى آوريم كه برتجسّم عمل به مفهوم دوم اشاره دارد . اما از جمله آياتى كه به مفهوم اوّل دلالت دارند آيات زير است :

( و ما تقدّموا لانفسكم من خيرٍتجدوه عنداللّه انّ اللّه بما تعملون بصير . ) 74

و آنچه ازخير براى خود ، پيشاپيش مى فرستيد ، نزد خدا مى يابيد . همانا خدا به آنچه ميكنيد بيناست .

( فكيف اذا جمعناهم ليوم‌ٍلاريب فيه و وفّيت كل‌ّنفس‌ٍما كسبت . ) 75

حالشان چگونه خواهد بود در آن روزى كه بى ترديد ، همه را گرد آوريم تا پاداش عمل هر كس داده شود .

( يوم تجد كلّ نفس ما عملت من خير محضراًو ما عملت من سوءٍ تودّ لو انّ بينها و بينه امداًبعيداًو يحذّركم اللّه نفسه . ) 76