كاوشى نو در اخلاق اسلامى وشئون حكمت عملى (فارسى) — الصفحة ٤٣

جمع بين آياتى كه به انسان اختصاص دارد

جمع بين آياتى كه به انسان اختصاص دارد

جمع بين آياتى كه به انسان اختصاص دارد

قرآن گاهى انسان را كاملًا مى ستايد و او را در ميان آفريدگان ديگر ، كاملترين و شريفترين آفريده به شمار مى آورد ، چنان كه اين آيه مى فرمايد :

( فاذا سوّيته و نفخت فيه من روحى فقعوا له ساجدين . ) 17

چون آفرينشش را به پايان بردم و از روح خود در آن دميدم ، در برابر او به سجده بيفتيد .

و گاهى او را كاملًا مورد نكوهش قرار مىدهد تا جايى كه مى فرمايد :

( والعصر ان الانسان لفى خسر . )

سوگند به زمان ، كه آدمى در خسران است . 18

آن كه به آيه اوّل نظر كند ، چنين باور مى يابد كه آدمى فطرتاً خوشبخت است و هر كه به آيه دوم نظر كند ، باور چنين مى يابد كه آدمى فطرتاً نگون بخت است ، ليكن سخنِ برخاسته از تحقيق ، آن است كه انسان ، بر آميخته از روح و جسم مى باشد ، چنان كه خداوند مى فرمايد :

( و نفس و ما سوّيها فالهمها فجورها و تقويها . ) 19

سوگند به نفس و آن كه نيكويش بيافريده ، سپس بديها و پرهيزگاريهايش را به او الهام كرده است .

آدمى از بُعد پيكر ، به غايت ، نگون بخت است ، چنان كه خداوند مى فرمايد :

( انّ النّفس لامّاره بالسّوء الّا ما رحم ربّى . ) 20

من خويشتن را بى گناه نمى دانم ، زيرا نفس ، آدمى را به بدى فرمان مىدهد ، مگر پروردگار من ببخشايد .

خداوند متعال ، دو جنبه ستايش و نكوهش را در يك آيه گرد آورده است . اين آيه گواه جمع ميان همهء آيات است :

( لقد خلقنا الانسان فى احسن تقويمٍ ثمّ رددناه اسفل سافلين . ) 21