كاوشى نو در اخلاق اسلامى وشئون حكمت عملى (فارسى) — الصفحة ١٣٤

فايده سوم : تكيه علم سودمند بر فضايل

آن در محدوده جهل قرار گرفته است .

در دعايى رسيده است كه :

" او لعلك فقدتني من مجالس العلماء فخذلتني . 201 "

يا اينكه شايد تو مرا در مجالس علما نيابى و خوارم سازى .

ولى همين علم با اين شرافت و فضيلت ، اگر در انسان غير مهذب و ناپرهيزگار نهاده شود ، نه ارزشى دارد ، نه شرافتى و نه فضيلتى و هر يك از اين امور سه گانه بر ديگرى موكول است و حتّى مى توان گفت : قرآن و روايات ، علم بدون تهذيب و به دور از تقوى را ، جز وزر و و بال نمى داند و عالم غير مهذّب را به سگ و عالم غير متّقى را به درازگوش مانند كرده است و مى فرمايد :

( فمثله كمثل الكلب ان تحمل عليه يلهث او تتركه يلهث . ) 202

مَثَلِ او ، چون مَثَلِ آن سگ است كه اگر به او حمله كنى ، زبان از دهان بيرون آرد و اگر رهايش كن ( مثل الّذين حمّلوا التّواره ثم لم يحملوها كمثل الحمار يحمل اسفاراً . )

، باز هم زبان از دهان بيرون آرد .

مَثَل كسانى كه تورات به آنها داده شده و بدان عمل نمى كنند ، مَثَل آن خر است كه كتابهايى را حمل مىكند .

به طور كلى ، اين امور سه گانه همگى از كمال شرافت برخوردار هستند و در شرافت علم ، آيات و روايات پيشگفته ما را بس و در شرافت تقوى ، همين ما را بس كه قرآن در آغاز سوره بقره ، علّت نهايى فروفرستادن قرآن را هدايت افراد متقى معرفى مىكند و مى فرمايد :

( الم ، ذلك الكتاب لا ريب فيه هدًي للمتّقين . ) 204

الف . لام . ميم . اين است همان كتابى كه در آن هيچ ترديدى نيست . پرهيزگاران را راهنماست .