برنامه زندگى (فارسى) — الصفحة ٢٦
مراتب نماز
خشوع را مراعات نكرده است . حماد مىگويد : نماز را تمام كردم ؛ چهرهء مبارك حضرت امام صادق ( ع ) درهم كشيده شد و فرمودند : حيف است يك مسلمان پس از شصت سال نماز خواندن ، شيوهء صحيح آن‌رانداند . حماد مىگويد : در برابر امام صادق ( ع ) شرمنده شدم . امام ( ع ) فرمودند : من دو ركعت نماز مىخوانم . امام ( ع ) ابتدا اذان و اقامه گفتند و سپس نماز را با حضور قلب و با رعايت آداب ظاهرى و باطنى به‌جا آوردند . بعد فرمودند :
حماد اين‌گونه نماز بخوان !
3 . نمازى است كه داراى خشوع باشد ؛ يعنى نمازگزار آداب ظاهرى و باطنى نماز را رعايت كند ، در نماز حضور قلب داشته باشد ، هنگام نماز خود را در محضر خداوند احساس كند و به يقين بداند كه پروردگار عالم او را مىبيند . پيامبر اكرم ( ص ) مىفرمايند :
« اعبد اللّه كانك تراه و ان لم تكن تراه فانه يراك . » « 1 »
خداوند را آن‌چنان پرستش كن كه گويى او را مىبينى و اگر تو او را نمىبينى ، پس مسلما او تو را مىبيند .
قرآن شريف مىفرمايد :
قد افلح المؤمنون . الذين هم فى صلاتهم خاشعون . « 2 »
همانا اهل ايمان رستگار مىشوند . آنان‌كه در نماز خشوع مىورزند .
از پيامبر اكرم ( ص ) سؤال شد ، « خشوع چيست ؟ حضرت فرمودند : خشوع عبارت است از تواضع و فروتنى در نماز و اينكه بنده قلب خود را به طور كامل متوجه خداوند سازد . » « 3 »
حضور قلب در عبادات ، روح و روان آنها محسوب مىشود و نورانيت و
( 1 ) . سر الصلاة ، ص 50 . ( 2 ) . قرآن ، مؤمنون / 1 - 2 . ( 3 ) . بحار الانوار ، ج 84 ، ص 264 .