مباحثى پيرامون معارف قرآن كريم (فارسى) — الصفحة ١٣٣

عقل ، موهبتى الهى

گردد يا به هنگام خشم جنايتى را مرتكب شود و سپس به خود آيد و از بدكارى خود به نكوهشى روحى گرفتار آيد . نفس لوّامه در قرآن نيز ذكر شده است :

( لَا أُقْسِمُ بِيَوْمِ الْقِيَامَةِ * وَلَا أُقْسِمُ بِالنَّفْسِ اللَّوَّامَةِ ) « 1 » .

« قسم مىخورم به روز قيامت و قسم مىخورم به نفس ملامتگر . »

« حكمت » همان عقل عملى است كه به عنوان حجّت در ميان مردم و حجّت در ميان خدا و مردم حضور دارد و همان رسول باطنى است كه دين داران پس از انبيا آن را حكم قرار مىدهند ، رسولى كه شريعتها با ظهور خود او را يادآورى مىكنند و ابعاد پنهان او را آشكار مىسازند .

قرآن كريم به وسيله يادآورى ، اين عقل را در انسان بيدار مىكند تا آن را در برابر خلافات ، ملاك افكار و اعمالش گرداند .

در اين حديث كه از امام موسى بن جعفر عليه السلام رسيده پژوهشى است كافى پيرامون هدف و وسيله‌اى كه قرآن در به حركت واداشتن عقل عملى و دعوت انسان بدان درپيش گرفته است :

امام كاظم خطاب به يكى از اصحاب خود مىفرمايد :

« اى هشام ! خداوند به اهل عقل و فهم در كتاب خود بشارت داده و فرموده است : ( فَبَشِّرْ عِبَادِ * الَّذِينَ يَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَيَتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ أُولئِكَ الَّذِينَ هَدَاهُمُ اللَّهُ وَأُولئِكَ هُمْ أُولُوا الْأَلْبَابِ ) « 2 » .

« بندگان مرا بشارت ده ، آن كسانى كه به سخن گوش مىدهند و از بهترين

( 1 ) - سورهء قيامه ، آيات 1 - 2 . ( 2 ) - سورهء زمر ، آيات 17 - 18 .