آفاق نيايش (تفسير دعاى كميل) (فارسى) — الصفحة ٣٤٨

ج ) عمل و عقيده :

خداوند كسى را بيش از توانش تكليف نكرده است و هر چه خوبى براى خودش كسب كند به نفع اوست و هر چه بدى كسب كند به ضرر او خواهد بود . . . .

اين آيه نيز از آيات ارشادى است و چنان كه عقل هم حكم مىكند دلالت بر آن دارد كه هر آن چه استنادش به انسان درست نباشد و اكتسابى نباشد چه به نفع او باشد و چه به ضررش ، در حيطه اقتدار و توان او نيست و چيزى كه در توان كسى نباشد بدون شك عذاب هم بر آن مترتب نيست .

آيه زير هم ناظر بر همين مطلب است :

. . ؛ مَنِ اهْتَدَى فَإِنَّمَا يَهْتَدِي لِنَفْسِهِ وَ مَنْ ضَلَّ فَإِنَّمَا يَضِلُّ عَلَيْهَا وَ لَا تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى وَ مَا كُنَّا مُعَذِّبِينَ حَتَّى نَبْعَثَ رَسُولًا « 1 » . . . ما تا پيامبرى نفرستاده باشيم قومى را عذاب نكرده‌ايم .

البته دراين باب روايات كثيرى رسيده است كه جهت شرح و توضيح بيشتر رجوع شود به جلد دوم اصول كافى ، صفحه 463 .

فلاسفه و عرفا هم در اين مورد سخنانى دارند ، از جمله شيخ الرئيس - بوعلى سينا - در شفا و صدرالمتألهين در اسفار نيز سخن او را تأييد و تصديق كرده است كه ، انسان بر حسب جسم به سه گروه تقسيم مىشود :

يا كاملًا زيباست . يا كاملًا زشت است . و يا ما بين اين دو ، كه اكثريت مردم در اين گروه آخر جاى دارند .

بر حسب روح نيز بر سه گروه تقسيم مىشود :

گروهى « عنود و لجوج » هستند كه عذاب دردناك مختص آن‌هاست .

( 1 ) . اسراء ، آيه 15 .