سير و سلوك (منزله دوم: توبه) (فارسى) — الصفحة ٦٢
د ) توبة پس از مرگ
رَبَّنا أَخْرِجْنا مِنْها فَإِنْ عُدْنا فَإِنَّا ظالِمُونَ « 1 »
پروردگارا ( قدس سره ) ما را از اين ( دوزخ ) بيرون آر ، اگر بار ديگر تكرار كرديم ، قطعاً ستمگريم ( و مستحقّ عذاب ) ( قدس سره )
در اين‌جا نيز نظير هنگام مرگ ، پروردگار عالم با علم به احوال آنان ، نه تنها درخواست و تقاضاى مطرح شده را اجابت نمىكند ، بلكه پاسخى به آنان مىدهد و واژه‌اى را براى آن به كار مىگيرد كه در زبان عربى ، در پاسخ به سر و صداى بىجاى سگان ، به كار گرفته مىشود . « 2 »
قالَ اخْسَؤُا فيها وَ لا تُكَلِّمُونِ « 3 »
مىگويد : « دور شويد در دوزخ ، و با من سخن مگوييد . »
در واقع خداوند متعال ، با اين سخنان ، بر خفّت و خوارى آنان مىافزايد و اين بدان جهت است كه توبهء اين افراد حقيقى نبوده و در واقع حقّه بازى مىكنند . چنان‌كه در آيهء ديگرى مىفرمايد :
وَ لَوْ رُدُّوا لَعادُوا لِما نُهُوا عَنْهُ وَ إِنَّهُمْ لَكاذِبُونَ « 4 »
و اگر بازگردند ، به همان اعمالى كه از آن نهى شده بودند بازمىگردند ؛ آنها دروغ‌گويانند .
بنابر اين ، دليل اصلى عدم پذيرش توبهء پس از مرگ ، صادقانه نبودن آن پشيمانى است . خداوند متعال در ادامهء آياتى كه بيان شد ، و پس از ارائهء پاسخى قاطع مبنى بر عدم اجابت تقاضاى جهنّميان ، عدم حقّانيت كافران را به خودشان
( 1 ) . مؤمنون / 107 ( 2 ) . لسان العرب ، ج 1 ، ص 65 ( 3 ) . مؤمنون / 108 ( 4 ) . انعام / 28