قرآن و اسرار آفرينش (تفسير سوره رعد) (فارسى) — الصفحة ١٧٣
حق و باطل را با اين نشانه‌ها بشناسيد
آيا مردم را به نيكى دعوت مىكنيد و خود به آن عمل نمىكنيد ؟ »
« هَلْ جَزَاءُ الْإِحْسَانِ إِلَّا الْإِحْسَانُ ؛ « 1 »
آيا پاداش نيكى جز نيكى چيز ديگرى هست ؟ » .
اين نوع از آيات كه بر اثر دقت و بلندى معنا ، حكم امثال را پيدا كرده‌اند بهترين وسيله براى گويندگان و نويسندگان در جهت رساندن مقاصد اجتماعى و اخلاقىشان است .
برخى از دانشمندان كه دربارهء اين نوع از آيات دقت بيشترى نموده‌اند از ميان آيات قرآن ، 245 آيه استخراج نموده‌اند كه در ميان گويندگان و نويسندگان دانشمند ، حكم مثل را پيدا كرده است « 2 » .
قرآن مجيد علاوه بر اين نوع آيات ، خود مبتكر و پايه گذار يك رشته از امثال است « 3 » كه هر كدام را بايد شاهكارى در جهان سخن و فن و بلاغت دانست . اين نوع امثال مىتواند گروه‌هاى غافل و منحرف را ، كه به‌طور اجمال در صدد اصلاح خود بر آمده‌اند ، بيدار و متوجه سازد و خود قرآن هدف خويش را از طرح اين مثل‌ها با جملهء كوتاهى بيان مىكند آن جا كه مىفرمايد :
« . . . وَ تِلْكَ الْأَمْثَالُ نَضْرِبُهَا لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُونَ ؛ « 4 »
اين مثل‌ها را از آن جهت مىزنيم كه مردم دربارهء آنها به تفكر بپردازند » .
روى اهميت فراوانى كه امثال قرآن داشت دانشمندان اسلام دربارهء توضيح اين امثال ، كتاب‌ها و رساله‌هايى نوشتند « 5 » .
يكى از مثل‌هاى پر مغز و پرمعناى قرآن ، مثلى است كه در آيهء مورد بحث
( 1 ) . رحمن ( 55 ) آيهء 60 . ( 2 ) . امثال قرآن ، ص 68 - / 79 . ( 3 ) . شمارهء اين نوع مثل‌ها در حدود 53 مثل است . ( 4 ) . حشر ( 59 ) آيهء 21 . ( 5 ) . براى اطلاع بيشتر ر . ك : كشف الظنون ، ج 1 ، ص 150 .